|
sMswr dy nvyN Awzwd
hoey dyS qy aunHW dy Dwrimk sQwnW dy ivvwd
Dwrimk mMnqW rwjnIqk
h`d-bMny nhI vyKdIAW
ijvyN DrqI v`Kry
v`Kry rwjW dIAW srh`dW iv`c vMfI peI hY, auvyN hI mnu`K jwqI AnykW Dwrimk
ivSvwSW dIAW srh`dW AMdr b`JI peI hY[ pr muSkl EQy bxdI hY jd AsI vyKdy hW
Dwrimk AkIidAW dIAW srh`dW Aksr rwjW dIAW h`dW qoN prHW q`k vI PYl jWdIAW
hn[ keIAW dySW iv`c iek qoN v`D Drm, Aqy ievyN v`Kry v`Kry siBAwcwrW dIAW
mMnqW vwly v`Kry v`Kry lok hn pr aunHW dI nwgirkqw qy dyS ie`ko hY[ Ajyhy
dySW Aqy sMswr dy lokW nUM Awpxy ivSvwSW dIAW kdrW kImqW nUM bxweI qy
clweI r`Kx dy nwl nwl A`j sih-hoNd (co-existence)
dI loV nUM Apxy nwloN v`Krw nhIN kIqw jw skdw[
ieiqhwsk Xu`g dy
AwrMiBk kwl qoN hI nIl vwdI (imsrdyS) dy Pwro rwijAW ny nYiqkqw dy Acwr
ivhwr dy ivSvwsW dI nINh r`KI[ aunHW dw Drm ieKlwk dy AsUlW au`qy inrDwirq
sI qy auh sUrj (Re) nUM r`b mMndy sn[ aunHW dy pUrb iv`c iezrweIl dI DrqI
XwhUdI lok sn jo Xwhovw (Yahova)
nUM r`b mMndy sn[ pYgMbr mUsw (Moses)
rwhIN ds hdwieqW (Ten
Commandments)
nUM auh hukm mMndy[ QohVy Agly smyN iv`c, eIrwn dyS ivcoN zrwAsqRIAn (Zorastrianism)
PwrsI jW pwrsI Drm ny swdy qy s`cy su`cy, jIvn- krm dw PlsPw id`qw pr ies
Drm nUM ieslwm ny sq`vIN sdI dy AMqly pVwA dy idnHW iv`c Awpxy PYlwE iv`c
jzb kr ilAw[ 622 A.D Arb dyS ivcoN pYgMbr muhMmd swihb (570-632 A.D ) ny
ieslwm Drm dI nINh r`KI[ ieh swrw k`uC m`D- eySIAw iv`c vwprIAw[ pr aus
qoN pihlW (1 AD) eIsw msIh ny ipAwr, syvw, brdwSqI qy mnu`K ivcoN bdI
nMU mwro bd-mnu`K nMU nhIN, dy sMdyS rwhIN eIsweImq clwieAw[
EDr Dur pUrb cIn
iv`c lwE-qjy (Lao-Taze- 600 B.C)
iv`c ijsny qwE (Taisom)
Aqy kMnPISIAs (C -551 - 478 B.C)
iv`c Awey ijsny Awcrn- nYiqkqw- pRSwsink- AnuSwisq Acwr ivhwr jn jIvn Aqy
srkwrI nIqIAW iv`c Swml krky nvyN mwpdMfW dw pRcwr kIqw[ aus ny nvW Drm qy
iv`DI v`q ivSvws pYdw kIqy[
ieDr Bwrq iv`c
vYidk siBAqw ivcoN vYSnv, iSv, rwm-AwdrSvwd qy hor AnykW smUdwey (Sects)
hoNd iv`c Awey ijnHW ny A`gy c`l ky AnykW mMdrW dI sQwpnW kIqI qy ihMdUAW
ivc mUrqI-pUjw dw ivSvwS bMinAw[ bRwhmxvwd ny hr mnu`K nUM Awpxy nwl joVI
r`Kx leI Ajyhy FMg qy qOr qrIky iejwd kIqy ijnHW rwhIN hr pRwxI nUM
krm-kWfI rhu-rIqW rwhIN Awpxy ADIn kr ilAw[ BwrqI mnu`K bRh`mvwd dI bjwey
Brmvwd v`l v`D igAw[
iPr mhwqmW bu`D
(563BC-483 B.C)
iv`c hoey[ aunHW ikhw ik aunHW nUM igAwn pRwpq hoieAw hY- eISvr nhIN[
aunHW krmkWfI jIvn Aqy vYidk mwnqwvW dw dwrSink qOr auMqy KMfx kIqw[ aunHW
dy l`gBg smkwlI vrDmwn mhWvIr (6vI sdI) ny jYn Drm dw pRcwr kIqw[ mhWvIr
24vyN qIrQAMkr (gurU) sn jykr pihly hoey 23 qIrQ AMkrW dy smyN dI igxqI kr
leI jwvy qW jYn Drm dw ArMB vYidk smyN qoN vI pihly dw bx jWdw hY[ jYn Drm
vI boDIAW vWg eISvrI hoNd, vYidk pRxwlI Aqy krmkWfW nUM nhIN sn mMndy[
1469A.D
iv`c bwlk nwnk dw jnm kilAwn cMd mihqw dy Gr jo A`j dy ngr nnkwxw qy aus
smyN dy rwey bulwr B`tI dI zmIn dwrI dy muKiqAwr sn, hoieAw[ ienHW ny A`gy
c`l ky is`K Drm dI nINh r`KI[ aunHW qoN bwAd nO hor gurU hoey Aqy dsvyN
gurU goibMd isMG jI ny Awpxy bwAd gurU- purKI guirAweI smwpq krky gurU
pdvI gurU- gRMQ swihb nUM dy id`qI[
ieh iek Cotw ijhw
Kwkw mnu`KI ivSvwsW qy DrmW dy ArMB dw swfy swhmxy Aw igAw hY[ ienHW qoN
ielwvw AnykW jnjwqIAW, bn- jwqIAW qy AnykW GwtIAW qy twpUAW iv`c, eySIAw,
APrIkw, mYksIko, d`KxI AmrIkw iv`c AnykW ivSvwSW dy lok vI v`sdy sn qy Ajy
mOjUd hn[
sMswr dy swry DrmW
dy Awpxy Awpxy Dwrimk sQwn, AbwdqgwhW, qIrQW, krm-BUMmIAW, sMGrS- ShwdqW
qy pYgMbrW, dyvI- dyviqAW Aqy gurUAW nwl juVy QW QW auqy dySW- ivdySW iv`c
Dwrimk sQwn hn[
Bwrq dI AwzwdI dy
nwl Bwrq dI vMf juVI hoeI hY[ ies vMf dy sdkw pwiksqwn dy muslmwn Aqy Bwrq
iv`c v`sdy is`KW nMU v`fw du`K Jlxw pY irhw hY[ AjwdI dy bdly iv`c hoeI
Bwrq dy pMjwb pRWq dI vMf dw s`B qoN v`fw nukswn is`KW dw hoieAw hY[ pMjwb
dy p`CmI ih`sy ivc vDyry zmInW qy mwl- Dn is`KW kol sI, ihMdU vpwrI sn[
is`KW dIAW zmInW, pSU- fMgr, Gr bwhr qy aunHW dy Drm AsQwn swry dyS dI
AwzwdI dI blI auqy vMf dy kwrn pwiksqwn kol cly gey[ vMf smyN iksy is`K
nUM ieh cyqw nhIN irhw ik aunHW dy mu`K, Dwrimk sQwn, ShwdqW nwl jUVIAW
is`K krm- BUmIAW ij`Qy hjwrW jwnW guAw ky is`K Drm nUM kwiem r`iKAw Aqy
AMq iv`c auQy Awpxw rwj KVw kIqw, vMf qoN bwAd, ienHW QwvW auqy is`KW dw
kIh koeI h`k-AiDkwr hovygw? iksy vI dUrdrSI is`KI soc ny ieh svwl aus smyN
nhIN auTwieAw[ sB vMf nUM Bu`l ky AjwdI dy dIvwny msqwny hoey iPrdy sI[
A`j is`K nnkwxw
swihb leI pop dI vwtIkn istI-styt ijhw drjw mMgdy hn[ ‘‘ieh qW g`fI Cut`x
qoN bwAd vwlI g`l hoeI’’ vwtIkx qW 1947 iv`c vI mOjUd sI, ik`Qy su`qIAW
peIAW sn is`K srdwrI socW? vMf dy smJoqy smyN is`KW ny vwtIkn jW m`ky dI
h`j (dIdwr) dw drjw Awpxy mukd`s AsQwnW leI vMf dI Dwrw iv`c ikauN nw
ilKvw ilAw[ is`KI dy jnm sroq sQwn nnkwxw swihb qoN bwAd pihlW Drm-sQwn
krqwr pur (rwvI) ivKy, gurU nwnk ny Ku`d Awp Drmswl dy nwm hyT sQwipq kIqw,
dUsrw KfUr swihb, qIsrw goieMdvwl, cOQw AMimRqsr, pMjvW qrn qwrn, CyvW
gurU Arjun dyv dI lwhOr iv`c Shwdqgwh[ is`KI dI auqpqI qy gMF-mUl pMjwb dy
as ih`sy iv`c sI ijhVw hux pwiksqwn dw ih`sw hY[ A`j is`K ienW sQwnW dy
drSnW qy syvw sMBwl leI roj hr QW suBW Swm ieh ArdwsW kr rhy hn[
XU AYn E Dwrimk
BwvnwvW leI vI kMm kry
svwl isrP ienHW
igxy cuxy mrkzW qy Bwrq- pwk dIAW srkwrW q`kdw hI nhIN sgoN ieh svwl
mnu`KI Dwrimk ivSvwSW qy jzbwqW dI brwbrI dy p`Dr qoN vwicAw jwxw cwhIdw
hY[ ieQy ieh vI cyqy r`iKAw jwvy ik sMXukq rwStr AwrgnweIjySn (XU AYn E)
v`loN Qwpy gey kOmWqrI mnu`KI AiDkwr kimSn isrP rwjnIiqk qy nwgirk AiDkwrW
dI hI g`l nw kry sgoN auh mnu`KI Dwrimk BwvnwvW dI pUrqI leI vI kMm kry[
hwlWik hor iksy Drm dy Dwrimk AsQwn SrDwlUAW qoN ies qrHW nhIN in`KVy pey
ijvyN ik is`K Drm dy sQwn[ XwhUdIAW, eIsweIAW, muslmwnW, ihMdUAW, boDIAW,
jYnIAW jW koeI sUPIAW Awid dw ikhVw Drm jW iPrkw hY ijs nUM aus dy Drm dy
pYrokwrW dI jnm qy krm BuMmI qoN v`K kIqw hoieAw hY ijvyN ik is`KW nUM[
drSnW qoN vWJy kIqy gey is`K A`j hyT ilKy svwlW dy jvwb siBAk mnuKI brwdrI
koloN mMgdy :-
1)
XwhUdI rwj iejrweIl dI sQwpnw 1948 iv`c ikauN kIqI geI? PlsqInI aupdrv
ikauN kr rhy hn? kIh ienHW dohW iDrW dIAW AwqmwvW vwikAw hI auQy vsdIAW hn[
2)
jyrUslm, XwhUdIAW, eIsweIAW qy muslmwnW dw sWJw mukds sQwn hY jW eIsweI mq
jo XwhUdIAW qoN bwAd iv`c nwjl hoieAw nUM ies Sihr qoN bydKl kIqw jw skdw
hY ikauNik muqwibk aulf tYstwmYNt jyrUslm XwhUdIAW dw qIrQ AsQwn hY? kIh
ieslwm jW eIsweI C`fx leI iqAwr hn? jy nhIN- qW is`KW qoN nnkwxw jW krqwr
pur v`Kry ikEN?
3)
muqwbk Purmwn- kurwn- ey- SrIP hr muslmwn nUM nmwz pVHdy vkq mUMh kwby vl
krky Aqy AwpxI ijMdgI iv`c kwby dw dIdwr (m`ky dw h`j) lwzmI hY[ jdoN
muMhmd sihb qoN bwAd mrkz KlIPw m`ky qoN bgdwd (mYsopotwmIAW - eIrwn) iPr
dmSk (sIrIAW) qy iPr qurkI clw igAw qW kIh ArbI muslmwnW ny m`ky dI h`j
auqy pwbMdI lweI? nhIN[ kIh qurkI dy Awtomn Ampwier dy Xug iv`c qurkW ny
Arb dySW nUM vI Awpxy ADIn kr ilAw qW kIh m`ky dI h`j auqy koeI Asr ipAw?
nhIN[ swaudI Arb ij`Qy m`kw qy mdInW siQq hn, dI srkwr dy iksy dyS ijvyN
Xmn, eIrwn, eIrwk Awid dIAW srkwrW nwl Axbn ho geI qW kIh swaudI ArybIAw
ny aunHW dySW dy muslmwnW dI h`j auqy pwbMdI lweI? nhIN[ m`kw hr muslmwn
leI Ku`lw hY iksy muslmwn nUM au`Qy jwxoN nhIN roikAw jw skdw ikauNik auh
kurwny- Purmwn dy iKlwP hovygw[ qW iPr pwiksqwn dI srkwr qy Bwrq dy AwpsI
rvYXy dy kwrn dw iSkwr is`K Drm ikauN ho irhw hY?
4)
AnykW
mulkW dIAW srkwrW h`j vwsqy kmjor vrgW leI shUlqW dy rhIAW hn[ Bwrq vI jo
pihly 100 kroV rUpY h`j auqy Krc krdw sI aus nUM vDw ky srkwr ny auh rkm
200 kroV qoN auqy kr id`qI hY[ koeI vI h`j auqy jwx qy rok jW pwbMdI nhIN
hY pr is`KW au`qy AijhIAW pwbMdIAW ikauN? is`KW dI pwiksqwn siQq
gurdvwirAW qy jwx leI sI.AweI .fI ienkvwrIAW ikauN?
5)
eIsw
msIh nUM sUlI au`qy tMg ky mwrn dw hukm romn rwj dy XyruSlm dy gvrnr plyt
ny XhudIAW dy 70 vfyry pRoihqW dI isPwrS au`qy id`qw sI ik eIsw qoN XwhUdI
m`q nUM Kqrw pYdw ho igAw sI A`j ausy eIsweI m`q dy romn kYQilk pop dI
rwjDwnI Sihr vwtIkn (ietlI) iv`Ky Awzwd, svY-pRBU-sqw eIsweI muKwlX hY[
ijQy jwx qy iksy nUM ietlI vloN mnwhI nhIN hY[
6)
boD
gXw (Bwrq) ivKy koeI vI boDI, iksy vI dyS qoN Aw skdw hY Bwrq srkwr v`loN
koeI pwbMdI nhIN[
7)
(a)
ihMdUAW dy swry qIrQ vMf qoN bwAd Bwrq iv`c hI rhy hn isrP ie`kw du`kw
sQwnIey sQwn ijvyN ktwsrwj jW ku`C audwsIAW qy inrmilAW dy fyry isMD ivKy
hn[ pwk srkwr ihMdUAW nUM EnI Ku`lH nhIN dyNdI ijMnHI Bwrq ny pwiksqwnIAW
nUM id`lI lKnau jW Ajmyr SrIP leI dy r`KI hY[
(A) ihMdUAW dy
Dwrimk ivSvws qy jzbwqW nUM mu`K r`K ky Bwrq qy rwj srkwrW kuMB myilAW dy
pRbMD vD cVH ky Kud kr rhIAW hn ieh kuMB myly keI keI mhIny jW mhwrwStr dw
kuMB qW swl qoN vD smyN qk cldw hY ij`Qy srkwrW ibjlI, pwxI, SocwlX,
irhwSI pRbMD, lMgr qy ivSyS ryl g`fIAW qy puils pRbMDW qy hzwrW kroV Krc
ho rhyy hn qy auQo dy sQwnI lokW dy swry kMm kwj hox qoN ruk jWdy hn[
(e) ienHW kuMBw
au`qy AnykW nwgy swDU vI phMucdy hn aunHW nwgy swDUAW dy ivSvws qy rvwieqW
nUM mu`K r`K ky srkwrW aunHW nwgy swDUAW leI Ku`lyH jlUs k`Fx qy aunHW dy
ieSnwn dw aunHW hI lok GwtW au`qy pRbMD krdIAW hn[ ieh iks leI Aqy ikauN?
kI mnu`KI ivSvwSW dI kdr kIqI jwvy Aqy jo vI ijhVy suBwA iv`c rihMdw hY
aus dI kdr kIqI jwvy qy mwnqw vI id`qI jwvy[ nwgy swDUAW krky keI vwrI
kuMBW au`qy smwijk ivroDqwvW qy aupdrv vI hoey, pr iPr vI auh BwrqI
sMsikRqI dw ih`sw hox krky srkwr aunHW nUM mwnqw idMdI Aw rhI hY[ jykr
srkwr AijhIAW mwnqwvW nUM vI pRvwn krdI hY qW aus nUM ieh vI socnw cwhIdw
hY ik is`KW dy vI zzbwq hn aunHW dIAW mwnqwvW qy s`DrW hn ijnHW nUM Bwrq
srkwr pUrw kry Aqy pwiksqwn Ku`lH dyvy[
(s) Bwrq srkwr
AmrnwQ, bdrInwQ, mwn srovr Awid dIAW XwqrwvW leI ikMnW Krc kr rhI hY
AmrnwQ vwsqy swDU kMinAW kumwrI qoN ibnW itkt ikrwey, Krcy qoN kSmIr iv`c
AmrnwQ dI guPw q`k Xwqrw krdy hn[ ies smyN sB qoN mihMgI AmrnwQ dI Xwqrw
hY jo pTwnkot, jMmU, auDmpur, pqnItop, bnIhwl, AnMqnwg, pihlgwm qy aus qoN
AMgy guPw q`k ies lMmy sVk mwrg dy dohIN pwsIN sYink bMdUkcI qy POjI
ihPwjqI guSq dw Krcw igixAW nhIN jw skdw[ pr Bwrq srkwr ihMdU- Dwrimk
BwvnwvW dI kdr krdy hoey AYnI Kqry qy joKm Bry hlwqW iv`c vI AmrnwQ Xwqrw
hr swl mukMml krvwauNdI hY qy dUsry pwsy v`KvwdIAW swhmxy ieh pRdrSn krn
leI vI ik aunHW dIAW D`mkIAW qy BY dw Bwrq srkwr Aqy ihMdU smuMdwey au`qy
koeI Asr nhIN[
ienHW audwhrxw nUM
mu`K r`Kdy hoey Bwrq- pwk srkwrW ieh jrUr socx ik jykr bMb DmwikAW dy swey
hyT vI AmrnwQ dI Xwqrw krvweI jw skdI hY qW ausy p`Dr qoN socdy hoey is`KW
dI mwniskqw qy Dwrimk jzbwqW nUM dovyN dyS ikauN ivswrI bYTy hn[ is`KW dy
vI aus qrHW dy s`Dr Aqy cwA hn aunHW sQwnW leI ijnHW nUM AjwdI bdly vMf dI
AhUqI auqy cVwA id`qw igAw[ Dwrimk jzbwqW dI brwbrI nUM Bwrq-pwk srkwrW
ikauN brwbr dw drzw is`K vwsqy nhIN dy rhIAW[
(h) Bwrq cIn sMbMD
AYny suKwvyN hox dy bwvjUd, ihMdU ivSvwSW nUM mu`K r`Kdy hoey Bwrq srkwr
ny cIn srkwr qoN kYlwS prbq Aqy mwnsrovr JIl dI Xwqrw leI ihMdU j`Qy Byjn
vwsqy mnjUrI lY leI hoeI hY Aqy j`Qy Xwqrw krky vI Awey hn[ cyqw rhy ik
kYlwS prbq lVIAW Aqy mwnsrovr JIl dw vrnx swfy BwrqI grMQW iv`c imldw hY
pRMqU iksy vI BwrqI mhwrwjy ijvyN ASok, cMdr gupq morIAw, ivkrmwidqX jW
m`D- Xu`g dy iksy mugl dy rwj Kyqr ivc kdy nhIN rhy[ ijs qrHW ienHW prbqW
qy JIlW nwl swfIAW BwvnwvW juVIAW hoieAW hn auvyN hI is`KW dIAW BwvnWvW vI
aunHW dy pwiksqwn iv`c cly gey Dwrimk sQwnw nwl juVIAW hoieAW hn qy auh
brwbrI dy jzbwqW dI mMg krdIAW hn[ kIh ihMdUAW nUM gMgw qoN v`K kIqw jw
skdw hY? kIh jgnnwQ dI r`Q Xwqrw nUM roikAw jw skdw hY? jW iksy iek swl
leI id`lI Ajmyry dy aurs bMd kIqy jw skdy hn? kIh m`ky dI h`j rokI jW
sspYNf kIqI jw skdI hY? nhIN[ qy jykr ieh sB ku`C kr id`qw jwvy qW sMswr
iv`c QrQ`lI m`c jweygI[ . . . .. qW iPr is`KW nUM aunHW dy Dwrimk sQwnW
auqy phu`cx leI ikauN Ku`l nhIN[ Bwrq -pwk srkwrW qy Dwrimk AwgU ies dw
jvwb dyx?
8)
(a)
AMimRqsr, id`lI sVk (tZ-N) PgvwVw Aqy gurwieAw dy iv`ckwr iek mMdr numwA
koeI 12¿12 Pu`t dw Awkwr KVw hY[ (ieh Awid qoN au`Qy nhIN sI) jdoN sVk
dUhrI kIqI jwx l`gI qW srkwr ny ausy qrHW dw mMdr QohVw sVkW qoN htvW bxw
id`qw pr lokW ny pihly vwlw Awkwr iPr vI auQoN htwaux nhIN id`qw[ sVk prHW
ho skdI hY, swfy ivSvwS pltI nhIN mwr skdy[
(A) s`qvwrI (jMmU)
hvweI A`fy dI hvweI p`tI qoN isrP 25-30 Pu`t h`tvIN iek kb.r hY jo htweZ
nhIN jw skI[ aus nUM ijauNdw iqauN hI brkrwr r`Kxw ipAw qy bwhroN AwauNx
vwly lokW leI qwrW dw jMglw bnwieAw igAw hY ik lok hvweI A`fy AMdr q`k
phuMc skx[ ieh sB jzbwqW, ivSvwSW qy rwjnIqI dy vwhn hn[ jI kry srkwr
quhwnUM cVwA lvy jI kry KwlI g`f BjwA ky lY jwvy qy qusIN h`Q cu`kI KVoqy
rih jwvo[
9)
1954
iv`c nihrU-nUn smJOqy muqwibk Bwrq dy ipMfW dy kuJ hlky pwiksqwn nUM dyky
PIrojpur nyVy hUsYnIvwlw hYfvrks nyVy ij`Qy Bgq isMG Awid dw sMskwr hoieAw
sI auh QW lY ky auQy aunHW ShIdW dI smwD bnweI geI hY[ Bgq isMG dy pRvwr
nUM AwrIAw smwjIAW ny Awpxw ilAw sI qy kwmryfW dI nOjvwn sBw, Bgq isMG nUM
Awpxw nOjvwn hIro smJdy rih gey sn[ Bwrq srkwr ny nvyN ShIdW bwry soicAw
pr is`KI dy jnm sroq qy ShId gMj qy krm BUMmIAW nUM ivswr geI ijnHW kwrx
Bwrq dw ieqhws qy BUgol hor hY[
10)
(a)
1965-1971 jW 1981 qoN 1999 q`k koeI Gtnw hoeI nhIN ik Coty moty j`Qy jo
AYs ZjI ZpI ZsI ByjdI sI auh vI bMd ho jWdy sn[ ieQy Xwd rhy ik eIrwn
eIrwk dI jMg (198 - 198 ) q`k lgwqwr c`lI[ krblw jo eIrwk iv`c hY Aqy SIAw
musilm iPrky dI piv`qr sQwn qy kbirsqwn hn Aqy SIAw muslmwn mrn auprMq
auQy dPnwey jwx dI ie`Cw r`Kdy hn[ dUroN ivdySW qoN qy lVweI dy smyN vI
eIrwn qoN keI SIAw lwSW krblw (eIrwk) iv`c dPnwey jwx leI phuMcIAW[ ieh
lVweI dy bwvjUd Drm ivSvwSW qy jzbwqW dI kdrdwnI sI pr Bwrq- pwk iv`c koeI
g`l hoeI nhIN ik rsqy bMd, dUro dUr qy qohmqW dy bzwr grm[
(A) pMjwb iv`c shMd
Aqy bsI pTwnw ivckwr Awm Kws bwg hn[ ieh iek musilm iPrky nwl sMbMD r`Kdy
hn auh lok AP.gwinsqwn iv`c v`sdy hn[ aunHW dI KuAwihS dy muqwibk aunHW
dIAW lwSW nUM Bwrq ilAw ky ie`Qy dP.nwieAw jw skdw hY[ AjyhI shUlq swnUM
Bwrq vwsIAW nUM pwiksqwn jW AP.gwinsqwn iv`c nhIN hY[
(e) id`lI, lKnau-
Azmyr |rIP dy aursw auqy pwikqswn qoN Ku`ly XwqrU AwauNdy hn[ BwrqI ihMdU
Aqy is`K vI ienHW aursw iv`c ih`sw lYNdy . . . . qy mMnqw mMndy hn pr jykr
auhI ihMdU is`K pwkptn dy aurs iv`c Swml hoxw cwhux qW aunHW nUM pwk srkwr
AwigAw nhIN idMdI[
(s) bwbw PrId jI
pMjwbI jubwn dy pihly v`fy kvI hn Aqy aunHW dI bwxI is`KW dI AYhly- ikqwb
gurU gRMQ iv`c vI drz hY[ is`K jykr PrId jI dy pwkptn jwxw cwhuMx qW aunW
nUM pwiksqwn v`loN AwigAw nhIN hY[
(h) iek sqMbr 2004
nUM is`KW ny 400 swlw gurU gRMQ sQwpnw idvs mnwieAw is`KW ny pwkptn s`dw
p`qr ByijAw pr pwk srkwr ny pwkptn qoN sUPIAW dw j`Qw AMimRqsr nhIN Awaux
id`qw[ is`KW ny AwpxI pihlI Drm swl krqwrpur (rwvI) qoN Awpdw hI iek j`Qw
trwfISnl rwh jo krqwr pur qoN pqn lMG ky fyhrw bwbw nwnk qy iPr AMimRqsr
phuMcdw hY, leI pwiksqwn srkwr pws Arz kIqI sI pRMqU pwik srkwr ny ies dI
mMjUrI nhIN id`qI[
11)
(a)
eIsw dw jnm bYQlyhwm iv`c iek XwhUdI dy Asqbl dI KurlI iv`c hoieAw[ ijnHW
XwhUdIAW ny bwAd iv`c eIsw qoN Apxy Drm nUM Kqrw smiJAw qy aus nUM sUlI
au`qy cVw ky mrvw id`qw[ ijnHW ny eIsw nUM Kqrw smiJAw qy auh ijs KurlI
iv`c auh pYdw hoieAw sI auh swrw Asqbl eIsweIAW nUM dy id`qw[ Dwrimk
ivSvwS qy jzbwq mnu`KI mMnqW hn ijnHW nUM rokx nwl mnu`K jwqIAW iv`c
ivsrjn, ivroDqw qy mnu`KW dy iKMfx puMfx dI ibrqI v`D jWdI hY Aqy ies dy
Awdr sMmwn krn nwl mnu`K nwl nwl nyVy AwauNdy, juVdy qy SWq huMdy hn[
ivSvwSW qy jzbwqW dI brwbrI Amn v`l v`Ddy kdm hn[
(A) muhMmd swihb
kUrYS kbIly dy sn qy iesy kbIly dw m`ky Aqy aus dIAW Abwdq- gwhW auqy kbzw
sI[ kurwn- SrIP nwzl hox Aqy ieslwm dI nINh r`Kx qoN bwAd muhMmd swihb nUM
m`ky qoN mdIny leI plwiex krn (ihzrq) vwsqy mzbUr kIqw[ BON ky muhMmd
swihb iPr m`ky Awey qy aunHW ny kurYSW nUM Pqhy kIqw jo A`j swry nyk
muslmwn hn qy aunHW ivc hux koeI duSmxI jW ivvwd nhIN hY[ ij`qW qy hwrW
cldy Aw rhy mnu`KI jIvn dy pVwA hn[ ‘sih- hoNd dI Biv`K hY’, qy jzbwqW dw
Awdr Amn hY[
(e) ihMdU Aqy
muslmwn ies q`Q nUM smJx ik gurU nwnk ny DrmW ivc Aw cu`ky vihm qy lokW
iv`c Gr kr cu`kIAW kurIqIAW qy pRoihqvwd ijs iv`c rbI (XwhudI), pwdrI (iesweI),
pujwrI (ihMdU), mulW qy kwjI (muslmwnW) swry rl ky Apxy Apxy DrmW auqy
pRoihqvwdI kbjw krI bYTy sI; ijs ivruD gurU nwnk ny Avwz auTweI qy mnu`Kqw
nUM rvwieqI bMDnw qoN Azwd krwieAw ijvyN eIsw ny sKq XwhUdIAW qoN qy
muhMmd ny jMjwl iv`c vsy Arb lokW nUM jUey, ,niSAW qy pjwrI dy vihmW qy
vwDU rIqW qoN[
(s) jdoN pMjvyN
gurU Arjn dyv dI lwhOr iv`c Shwdq hoeI qW aus mgroN ieMj jwpdw hY ijvyN
is`K qy muslmwnW iv`c tkrwv qy jMg iCV geI hov,y pr Aijhw socnw AslIAq dy
rh`sX qoN nw- vwkPI hovygI[ jor- zbr, nvwb qy srkwr kr rhI sI qy srkwr
muslmwnW dI sI[ aus kwl iv`c muslmwn hI qW dyS iv`c qW sB qoN v`D Awps ivc
lV rhy sI[ mslmwn gulwm Kwndwn (1290 AD) qoN muslmwn iKljIAW ny KUn Krwby
ivc id`lI dy rwj auqy kbjw kIqw[ iKljI Kwndwn nUM iPr mslmwn igAwsodIn
quglk (1320 AD) ny hrw ky quglk Kwndwn dI nINh rKI[ mslmwn s`XdW ny quglkW
dw sPwieAw (1440 AD) ivc kr id`qw[ s`Xdw nUM muslmwn bihlol loDI ny Pqhy
krky loDIAW leI qKq hwsl kr ilAw[ pwxIp`q dI pihlI lVweI (1526 AD) ivc hI
dohIN pwsIN muslmwn id`lI dy rwj leI lVy ijs iv`c loDI muslmwn hwry qy
mugl muslmwn ij`qyy[ smW 332 B.C. qoN lY ky 1192 q`k Bwrq iv`c ijMnHIAW
lVweIAW hoeIAW isrP iskMdr mhwn qy rwjw pors (jW pUrv) nUM C`f ky swrIAW
ihMdUAW rwijAW dIAW AwpsI lVweIAW sn[ ies qrHW is`K jo auBr rhI qwkq sn
aunHW dw smyN dIAW srkwrW jW jwbr hmlwvrW nwl twkrw ho jwxw sMBv sI[ ieQoN
q`k ik is`K gurU goibMd isMG dIAW pihlIAW lVweIAW ihMdU phwVI rwijAW nwl
hI hoeIAW ikauNik ijQy gurU goibMd isMG, nIm phwVI ielwikAW iv`c sn au`Qy
ihMdU rwjy sn[ muslmwn hwkmW ny pihly pMjvy gurU - dw lwhOr iv`c qy nOvy
gurU qyg bhwdur dw id`lI iv`c kql kIqw[ iPr bwbw bMdw isMG bhwdur qy ausdy
mwsUm b`cy dw id`lI iv`c kql kIqw igAw[ v`fw qy Cotw GlUGwry vwpry[ is`KW
dy isrW dIAW kImqW peIAW pr jdoN lwhOr iv`c is`K rwj (18 AD) iv`c kwiem
hoieAw qW ies Coty jhy smyN 40- 45 swlW dy kwl iv`c is`KW ny bdly dI Bwvnw
nhIN ivKweI[ iehI ies Kwlsw rwj dI KUbsUrqI hY[ iksy ihMdU rwjy jW muslmwn,
Awm jnqw, hwkm- nvwb jW sUbydwr dw kql nhIN kIqw aunHW dw Drm nhIN bdilAw[
iksy ihMdU muslmwn dI pqnI, DI- nUMh nwl ijAwdqI nhIN kIqI[ jbr nhIN
hoieAw[ nw iksy muslmwn nUM Drm dy ADwr qy ijhlW iv`c pwieAw qy nw hI dyS
inkwlw id`qw[ kIh pwiksqwn dI srkwr, mulW, kwzI qy Awm muslmwn is`K rwj dw
ieiqhws pVH ky aus smyN iv`c kIqy gey muslmwnW nwl slUk qy aunHW nUM id`qy
gey AOhdy cyqw krngy?
(h) 1947 AD dI vMf
smyN iPrkw pRsqI dy zihr dy kwrn pMjwb dy v`fy- Coty, ihMdU- is`K- muslmwn
AnykW pRvwrW dIAW AOrqW qy kUVIAW nwl bd- slUkIAW hoeIAW[ ieh iqMnW iDrW
dy isrW auqy BUq cVH ky n`c rhy sI[ pr is`KW dw AslI rUp aunHW dw rxjIq
isMG vloN Kwlsw rwj hY[ iPrkw- prsqI dw jnUMn hlky pSU, pwgl mnu`K jW
aUhVmqIAW dy inkMmy kMm hn[ nPrq A`g hY qy ktrqw lVweI dw mu`F[ Amn sih-
hoNd qy sihXog coN pYdw huMdI hY[
12)
(a)
rwjnIiqr p`Dr au`qy vI keI ivroDI iDrW nUM iek dUjy dI mMnnI peI hY ijvyN
ik sMswr dI dUjI jMg smyN AlweIf PojW (AmrIkw, ieMgl+f, PrWs Awid) jrmnI
nUM p`Cm qoN Gyrdy hoey A`gy vD rhy sI qW pUrb qoN sovIAwq PojW jrmnI dI
rwjDwnI briln nUM ivckwr C`fdIAW hoeIAW A`gy vD geIAW[ jdoN briln Sihr
ijQo ihtlr Ajy vI kmWf kr irhw sI a`uqy hmlw hoieAw qW briln Sihr dy A`Dy
ihsy qoN vDyry auqy rUs ny kbjw kr ilAw hoieAw sI[ iesy qrHW jrmnI dI
BMUmI ijvyN ijvyN auh AlweIf qy sovIAq PojW dy kbjy hyT AweI, auh do
ih`isAW iv`c vMf ky pUrbI jrmnI (jI .fI .Awr) kOmins srkwr Aqy p`CmI Bwg
iv`c AYP .fI Awr dI srkwr bnI[ briln jo Dur pUrbI jrmnI dy Kyqr iv`c Aw
cu`kw sI auQo AlweIf PojW ny Apxy sYink htwaux qoN ienkwrI kr id`qI pr
auhnW vwsqy p`CmI jrmnI qoN briln phuMcx leI koeI jmInI rsqw nhIN sI[ AMq
ivc jdoN SIq XuD SurU ho cu`kw sI AlweIf qwkqW nUM briln phuMcn leI jmInI
korIfr id`qw igAw ijs qwrW vwly jMgly rwhI auh p`CmI jrmnI qoN pUrbI jrmnI
dy hlky ivcoN korIfr QwxIN briln phuMc skdy sI qy iPr hvweI ih!wjqI lWGy
vwsqy briln iv`c hvweI A`fw AlweIf qwkqW leI hoNd iv`c AwieAw[ ieh islislw
jrmnI dy eykIkrn 3-10-1990 q`k iesy qrHW hI cldw irhw[
(A) 1971 iv`c jdoN
Bwrq pwk XuD jwrI sI qW Bwrq ny pwk dy hvweI lWGy auqy rok lw idqI[
pwiksqwn ny Awpxy hvweI qy smMudrI jhwj bMglw dyS audoN pUrbI pwiksqwn
phMucwvn leI sRI lMkw qoN trWijt syvwvW mMg leIAW jo sRI lMkw ny pwiksqwn
nUM ApxIAW bMdrgwhW Aqy hvweI A`ifAW dIAW syvwvW dy id`qIAW ijs kwrn BwrqI
pRDwn mMqrI ieMdrw fwhfI nrwz hoeI pr lMkw dw kihxw sI ik auh jo ku`J kr
irhw hY auh AMqr rwStrI inXmW dI aulMGnw nhIN hY[ ies qrHW ikqy jzbwq qy
ikqy inXm loVvMd lokW dI shwieqw leI mOjUd hn[ loV hY aunHW nUM Apxwaux dI[
13)
(a)
ieiqhws AijhIAW jzbwqW, nYiqk, Acwr ivhwr dy inXmW Aqy AMqr dySI- AMqr
rwStrI knUMnI audwhrnW nwl BirAw ipAw hY pr jy AsIN ienHW nUM Apxw leIey
qW AsIN swry Drm qy dovyN dyS suK SWqI dy jIvn v`l hor A`gy vD skdy hW[
swfy rwh m`l ky cwr m`dW KloqIAW hoeIAW hn[ auh hn :- pihlI m`d dohW dySW
dIAW dovyN srkwrW[ dUsrI m`d hY dohW dySW iv`c v`sdy ihMdU- is`K qy
muslmwn qy aunHW dy DrmW dy pRoihq Aqy iqMnHW DrmW dy muk`ds Dwrimk sQwn
jo dohW dySW iv`c siQq hn[ 1947 dI vMf qoN bwAd EDr qy ie`Dr rih gey[
qIsrI m`d dohW dySW dw smwj qy aunHW dy lok[ coQI m`d hY, dohW dySW dIAW
qjwrqI loVW qy ivaupwr[
(A) pihlIAW do m`dW
ijnHW iv`c dohW dySW dIAW srkwrW qy Dwrimk AwgU AwauNdy hn[ ienHW dI socW
Aqy vqIry bdlx qoN bgYr dUjIAW dovyN m`dW sMBv nhIN[ dyS dI vMf dw mu`K
kwrn sI ik dyS dy ihMdU- muslmwn qy is`K iqMny Drm hI sMswr dI pihlI jMg
qoN bwAd qy dhwkw 1920 qoN ktVqw v`l vD gey[ ieslwm qy ihMdUqvw nvyN rUp
iv`c pRgt ho, lokW au`qy BwrU hox l`gy[ iqMny DrmW ny Apxy AnuXweIAW au`qy
Dwrimk kbjy kr ley[ BwrqI lok rwjmwn mwpdMfW qoN v`Kry huMdy cly gey qy
Dwrimk v`K- vwd dIAW BwvnWvW v`DdIAW geIAW[ hux Dwrimk mMc bnx l`gy ijvyN
musilm lIg, ihMdUAW dy mhWsBw qoN Awr .AYs .AYs qy is`KW dI SRomxI
gurduAwrw pRbMDk kmytI qy AkwlI dl[ sB dIAW socW Dwrimk mMcW ivcoN Ajwd
Bwrq dw v`Krw v`Krw nkSw qy Biv`K vyKx l`g peIAW[ kWgrs isrP rwStrI pwrtI
bny rihx dw Xqn kr hI sI pr auh vI Bwrq dy swry lokW nUM rwjnIiqk FwcyN
iv`c bnH ky nw r`K skI[ koeI vI rwjnIiqk pwrtI BwrqI lokW nUM Ajwd Bwrq
leI iek mu`T bMnHky nw r`K skI[ Bwrq ivc kOmI rwjnIqI dI rwStrI lihr hI
pYdw nw ho skI[ 1920vyN qoN ihMdUAW ny rwmrwjI ihMdUqvw Bwrq dy audy krnw
cwihAw[ ijs dy ivroD iv`c musilmlIg dI rIzrvySn dI mMg qoN aunHW A`gy v`D
ky v`Kry dyS pwiksqwn dI mMg kr leI[ hux muslmwn Xqn kr rhy sI ik aunHW
nUM AwzwdI dI bjwey, Ajwd Drm KyqrW dI vMf pRwpqI leI sMGrS SurU ho gey sI
ijnHW dw sMqwp A`j iqMny kOmW ihMdU- is`K qy muslmwn Bugq rhy hn[ 57 swlW
dy du`Kd qjurby ivcoN vI ieMnW iqMnW kOmW ny ku`C nhIN is`iKAw[ ies leI
pihlIAW do m`dW leI dohW srkwrW qy iqMnW DrmW dy Dwrimk AwgUAW nUM 1920vyN
iv`c auBrIAW k`tV socW qoN h`t ky iPr qoN cMgy sMbMDW leI nvyN rwh
bnwauNxy hoxgy[ ‘‘kuC purwnw Bu`lxw hovygw kuC nvW cyqy krnw hovygw[’’
(e) qIsrI m`d BwrqI
qy pwiksqwn smwj qy lok hn[ ijvyN dohW dySW ivckwr ku`J hwlwq su`Dry hn
byS`k pihlI m`d srkwrW dy AwpsI AMqr dySI msly jo rwqoN rwq TIk hox vwly
nhIN hn dohW dySW nUM Awpxy lokW, Dwrimk, smwijk qy siBAwcwr dy p`Dr auqy
KulH dy dyx ik lok KulHy iek dUjy dy dyS iv`c Awaux jwx l`g pYx[ ies qrHW
imlwp v`Dygw qy srkwrW nUM PYNsly lYxy sOKy ho jwxgy[ ibnW id`qy ley qoN
koeI vI iDr nhIN mMndI[ AwpsI myl imlwp ivcoN lok AwpxIAW AVIAW hoeIAW
mMgW qoN iF`ly pY jwxgy srkwrW qy dohW v`fy DrmW dy AwgUAW leI rwh Aswn ho
jwxgy[ Dwrimk pRcwr ivcoN qlKI qy srkwrI prwpygMfy iv`c nrmI ilAwauNxI
peygI[
(s) cOQI m`d vpwr
dI hY[ ies smyN dovyN dyS AwpxI AwpxI AwkV iv`c hn SrmoN kuSrmI ij`d au`qy
hn pwiksqwn BwrqI vsqW ikauN lvy[ ies qrHW pwkI lokW au`qy mwnisk pRBwv
pvygw[ Bwrq dy lok vI pwkI vsqW bwry ieMj hI socdy hn[ ies iGRxw nUM iqAwg
ky jykr dovyN dyS iek dUjy dIAW vsqW mMgvwaux qy Byjx qW s`sqy mwl iek
dUsry nM iml skxgy[ ies vpwr ivcoN BwVy ikrwey ivcoN hI dohW dySW leI Arbw
rUpY dy Pwiedy hoxgy[ iz`d qy vihm nUM iqAwg ky srkwrW AwpxI AwpxI jnqw dy
Pwiedy leI kuJ krn[ dohW dySW ivc vpwr dI v`fI guMjwieS mOjUd hY[
14) (a) jykr cwry
m`dW au`qy Ku`lH iml jWdI hY qW is`K gur-DwmW dw mslw hor vI Aswn ho
jweygw[ ihMdUAW dIAW XwqrwvW, muslmwnW leI h`j qy jwx vWgUM is`KW nUM vI
aunHW dy gur-Dwm, jo pwiksqwn iv`c rih gey hn aunHW au`qy jwn leI dovyN
Bwrq- pwk srkwrW Ku`lH dy dyx[ ieQoN q`k ik BwrqI ihMdUAW Aqy is`KW nUM jo
sUP.I ivcwr Dwrw r`Kdy hn, nUM pwkptn, mulqwn ksUr qy lwhOr dy sUPI mrkjW
au`qy j`iQAW, in`jI, iek`ly duk`ly jW pRvwr p`Dr auqy iejwzq id`qI jwvy,
qW dohW dySW iv`c Dwimk sMbMD vDyry suKWvy hoxgy[ dohW dySW ivclw qnwA
Gtygw qy POjI Krcy G`tngy[ do jrmnIAW do vyqnwmw, do korIAw, hONgkWg qy
mkwauN qoN dovy dyS ku`J isKIey Gto Gt lok p`Dr qy Dwrimk nyVqw qW pYdw kr
leIey[
(A) ipCly swl is`KW
dI mMg au`qy jnrl pRvyz swihb ny ikh ik auh is`KW dy gurduAwrw krqwr pur (rwvI)
jo pwk sImW dy AMdr koeI 2-3 kIlo mItr hY aus qk korIfr bnw ky lWGw dyx
leI iqAwr hn pr Bwrq srkwr ies auqy KwmoS rhI[ ies nUM mu`K r`Kdy hoey
sMgq lWGw krqwr pur sMg kIqI geI qy iek swDwrn is`K BbISn isMG gorwieAw ny
hr m`isAw vwly idn is`K sMgq dw ie`kT krky rwvI dirAw dy bMn au`qy Klo ky
ijQoN ik gurduAwrw krqwr pur swP nzr AwauNdw hY, lgwqwr Ardws krnI ArMB kr
id`qI iPr ies lihr iv`c ku`C rwjnIiqk vIAW juVy pr aunHW dw audyS AwpxI
hoNd qy votW iv`c vwDw krnw sI[ lWGw lihr dw iek`T ijvyN ijvyN v`Ddw igAw
fyrw bwbw nwnk dy mu`K gurduAwrw jo AYs .pI .jI .sI . dy ADIn hY aunHW ny
lWGw sMgq dIAW gqIAW ivDIAW nUM mu`K r`K dy hoey sihXog dyxw bMd kr id`qw[
aus auprMq lWGw sMgq ny gurduAwrw cOhlw swihb (bydI Kwndwn) bwbw AnUp isMG
bydI fyrw bwbw nwnk isMG qoN AwpxI lihr clwauNxI SurU kr id`qI[ mOjUdw
lokl AYm .AYl .vI lihr nM sihXog dy rhy hn[ ipRMsIpl AYc .AYs rMDwvw vI
ies lihr dy nwl hn[ m`isAw vwly idn sMgq lWG dI Ardws ivMc igxqI hzwrW ivc
phuMc jWdI hY[ pr iPr vI ibnW AKbwrI pRcwr qoN ieMj jwpdw hY ijvyN is`K
iksy bIAw bwn ivcoN AvwjW dy rhy hox[
(e) iek sqMbr 2004
nUM is`KW dI AYhly- ikqwbW gurU grMQ dw 400 swlW sQwpnw idvs sI Aqy sMgq
lWGw dIAW AKbwrI koisSW sdkw, mu`K mMqrI pMjwb AmirMdr isMG ny pihloN hI
ibAwn dy id`qw ik pMjwb srkwr krqwrpur (rwvI) vwsqy lWGw, AMimRqsr lwhOr
bs syvw qy pwiksqwn iv`c cly gey gur- Dwmw dy Ku`ly dIdwrw leI kyNdr srkwr
nUM ilKygI ik pwiksqwn qoN pRsqwivq lWGw ilAw jwvy[ AsIN lWGy dI ihmwieq
krdy hW qy Xqn krWgy[ 1 sqMbr vwly idn pRdwn mMqrI sR . mnmohn isMG jI ny
AMimRqsroN ies lWGy leI kwrvweI krn dw AYlwn kIqw[ ienHW ibAwnw qy srkwrI
sihXog ny sMgq- lWGw dy hONsly hor vDw id`qy, qy hux sMgq hor PYlwE dIAW
iqAwrIAW iv`c hY[ A`gy vyKxw ieh hY ik kIh ieh ibAwn isAws hn jW vwikAw hI
ienHW auqy srkwr Aml krn jw rhI hY[ du`K dI gl hY ik AYs . jI . pI . sI .
ADIn fyrw bwbw nwnk dy gurdvwry ny sMgq lWGw nUM sihXog dyxo bMd kr id`qw
koeI aunHW dw kmytI mYNbr jW AkwlIdl dw lIfr sMgq lWGw nwl hux q`k nhIN
rilAw pr jSnW dy dOrwn srkwrI ibAwnw dy nwl nwl bdldw ibAwn krqwrpur lWGy
vwsqy pihlI vwrI AwieAw[ ieh AYfw v`fw pRXojn hux q`k iek ibnw pihcwn dy
is`K BbIsn isMG ny ApxI mYgjIn pMjwb munItr qy h+f-iblz dy rwhI qy Apxy
sihXogI ipRMsIpl rMDwvw nwl rl ky ies nUM iek kwmXwbI dy nyVy phuMc rhI
lihr bxw id`qw hY[
(s) ku`C Dwrimk
ivroDqw r`Kx vwly lokW ny lWGw krqwpur bwry SMky ijqwey hn ik BwrqI
sur`iKAw nUM Kqrw pYdw ho skdw hY[ AweI . AYs . AweI . pwk AjMsI qy v`K
vwdI gqIAW- ivDIAW v`D skdIAW hn[ aunHW lokW nUM, ie`Qy ieh vI Xwd r`Kxw
cwhIdw hY ik Aijhy Kqry vwsqy Bwrq v`loN pwiksqwn iv`coN vI Avwz Aw skdI
hY[ pr kOrIfr koeI KuPIAw imlxgwh nhIN hovygI blik iek qwrW dy jwl dw
gilAwrw, ijs iv`coN is`K inirKSn krvw ky lWGy QwxI gurdvwry q`k jwxgy Aqy
gurdvwry dI hdUd iv`coN hI vwps ausy gilAwry iv`coN inirKSn krvw ky bwhr
Awauxgy ijnHW dy Awaux jwx Aqy smyN dw pUrw irkwrf r`iKAw jwvygw[ AijhI
Ku`lH dy ky lokW iv`c myl imlwp nUM vDwauNdy hoey hlwq suKwvy
bxwaux dy Xqn kIqy jwxy hn nW ik KuPIAw hrkqW krky sMbMD ivgwVn qy qnwA
pYdw krn leI lWGw mMigAw jw irhw hY[ Aijhy B+dy nukqy auTwauxy jdoN ik
BwrqI KuPIAw AjMsIAW lok sBw Aqy gujrwq dy AKSrDwm au`qy hoey hmilAW dw
Agyqw pqw nhIN lw s`kIAW qW BwrqI sur`iKAw nUM lWGw krqwrpur nwl joVn dw
koeI BY- ArQ nhIN inkldw[
(h) - jo Bwrq- pwk
srkwrW ny AMimRqsr lwhOr- nnkwnw sihb bs syvw leI mnjUrI id`qI hY auh
SlwGw Xog hY[ ies vwsqy suJwE ieh hY ik Bwrq- pwk srkwrW Apxw ie`k Cotw
d!qr, AMimRqsr iv`c KolHx Aqy jo ivzw id`qw jwxw hY auh iPlhwl AMimRqsroN
nhIN ho skdw qW Gto- Gt pwsport Aqy ivzw durKwsqW AMimRqsr dy d!qr iv`c
lY leIAW jwx Aqy ie`QoN iek`TIAW ivzw mnjUrI leI id`lI pwiksqwn hweI
kmISnr d!qr iv`c kwrvweI leI ByjIAW qy vwps AMimRqsr mMgvw leIAW jwieAw
krn qW ik pMjwb dy bMdy nUM lwhOr jwx vwsqy ivzy leI id`lI nw jwxw pvy[
15)
(a)
ijvyN ik hr pihry iv`c a`uqy audwhrnW dy ky disAw igAw hY ik sMswr dy swry
DrmW iv`coN isr! is`K Drm hI Aijhw hY ijs nUM Bwrq dI AzwdI leI kIqI geI
vMf dy sdkw Apxy mu`Fly gurDwmW qoN judw hoxw ipAw hY[ ienHW pwiksqwn iv`c
rih gey moFI gurDwmW dI Xwqrw krn dw is`KW nUM auvyN Ku`lHw h`k nhIN hY
ijvyN eIsweIAW nUM bQAyhwm, XuroSAm jW vwtIkn dw; SIAw iPrky nUM krblw jwx
qy boDIAW nUM gXw Bwrq iv`c Awaux dw hY[ Aijhw krn leI pwiksqwn srkwr
is`KW nUM AwigAw nhIN idMdI qy Bwrq srkwr aunHW leI zor pw ky pwiksqwn qoN
mMg nhIN krdI, ijs kwrn is`K audws hn[
(A) XwhUdIAW dIAW
Dwrimk mMgW nUM mMndy hoey pCmI eIsweI qwkqW ny cwr hzwr swl pihly qoN
aunHW dI KohI hoeI jnm- BMUmI 1948 iv`c iezrweIl dw nvW dyS qrwS ky dy
id`qw hY[
(e) dlweIlwmw nUM
ApxI iq`bq dI Koh cu`kI srkwr dI QWvyN pRovIjnl iq`bq srkwr Asw Apxy dyS
Bwrq dI DrqI DrmSwlw (ihmwcl) qoN clwaux dI AwigAw dy r`KI hY ij`QoN aunHW
nUM Apxy boD- ivSvwsW qy Drm pRcwr leI (potwlw numwA) rwjDwnI km- rwj mMdr,
km- rwj mihl iv`coN AMqr rwStrI sMcwr, AwvwjweI qy pRcwr dI ivvsQw hY[
ie`k pwsy AsIN iezrweIl qy dlweIlwmw dI pRovIjnl srkwr nUM mwnqw idMdy hW
pr is`K jo Bwrq- BUMmI iv`coN jMmy, pYdw hoey qy ies dy vsnIk hn ijnHW
Bwrq dyS nUM Aqy id`lI dy AwKrI muslmwn bwdSwh leI au`qr pCm qoN AwauNdy
hmlwvrW qoN bcwieAw qy mihPUj kIqw sI; A`j aunHW dy jzbwqW qy Dwrimk
ivSvwsW dI pUrqI leI Bwrq- pwk qy ihMdU- muslmwn swirAW qoN brwbrI dI kdr
krn leI mMg krnI pY rhI hY ik is`K gurDwmW au`qy is`KW dy jwx leI Ku`lH
id`qI jwvy[ ies sMbMD iv`c Xu .AYn . E dw AMqr- rwStrI mnu`KI AiDkwr kimSn
vI rwjnIiqk AiDkwrW dy Kyqr qoN auqwh au`T ky Drm- brwbrI iv`c vI Apxw rol
Adw kry qy pwiksqwn qy Bwrq dIAW srkwrW nUM is`KW dy Drm sQlW dy Ku`ly
drSn dIdwr leI, KolHx vwsqy khy[
Drm Apxw Prz qW
hI inBwA s`kxgy jy kr aunHW ivckwr iv`QW GtweIAW jwx[ mYN iesy aumId nwl
ieh Ku`lHw Kq dohW dySW dIAW srkwrW Aqy iqMnW DrmW dy s`jx purSW A`gy pyS
krdw hoieAw mukwauNdw hW ik DrmW nUM nyVy ilAwE[ dUijAW dy ArmwnW dw Awdr
kro qy jo jdoN cwhy, audoN hI, auh jQy iv`c, iek`lw jw Apxy pirvwr nwl
ApxIAW Abwdq- gwhW qy jw ky Abwdq kr sky-, BwvyN auh QW Bwrq- pwiksqwn, jW
m`ky- mdIny, jW krblw iv`c hI ikauN nw hovy[ ieMJ AsIN nyVy nyVy AwvWgy qy
sOKy hovWgy[ swfy dohW dySW Aqy dunIAW leI ieh nvW qy cMgw kdm hovygw[
AmIn
(So be it)
ieMJ hI hovy[
mYN . . . dohW dySW
qy dohW lokW dw SuBicMqk,
husnul
icrwZ
Missionories of Khudai Khidmatgar.
14-c, Race Course Road Amritsar.
0183-2224641. Mob. 98-151-88810.
|