|
sMswr dy nvyN
Awzwd hoey dyS qy aunHW dy Dwrimk sQwnW dy ivvwd
Dwrimk mMnqW
rwjnIqk
h`d-bMny nhI vyKdIAW
ijvyN DrqI v`Kry
v`Kry rwjW dIAW srh`dW iv`c vMfI peI hY, auvyN hI mnu`K jwqI AnykW
Dwrimk ivSvwSW dIAW srh`dW AMdr b`JI peI hY[ pr muSkl EQy bxdI hY jd
AsI vyKdy hW Dwrimk AkIidAW dIAW srh`dW Aksr rwjW dIAW h`dW qoN prHW
q`k vI PYl jWdIAW hn[ keIAW dySW iv`c iek qoN v`D Drm, Aqy ievyN v`Kry
v`Kry siBAwcwrW dIAW mMnqW vwly v`Kry v`Kry lok hn pr aunHW dI
nwgirkqw qy dyS ie`ko hY[ Ajyhy dySW Aqy sMswr dy lokW nUM Awpxy
ivSvwSW dIAW kdrW kImqW nUM bxweI qy clweI r`Kx dy nwl nwl A`j
sih-hoNd (co-existence)
dI loV nUM Apxy nwloN v`Krw nhIN kIqw jw skdw[
ieiqhwsk Xu`g dy
AwrMiBk kwl qoN hI nIl vwdI (imsrdyS) dy Pwro rwijAW ny nYiqkqw dy
Acwr ivhwr dy ivSvwsW dI nINh r`KI[ aunHW dw Drm ieKlwk dy AsUlW au`qy
inrDwirq sI qy auh sUrj (Re) nUM r`b mMndy sn[ aunHW dy pUrb iv`c
iezrweIl dI DrqI XwhUdI lok sn jo Xwhovw (Yahova)
nUM r`b mMndy sn[ pYgMbr mUsw (Moses)
rwhIN ds hdwieqW (Ten
Commandments)
nUM auh hukm mMndy[ QohVy Agly smyN iv`c, eIrwn dyS ivcoN zrwAsqRIAn (Zorastrianism)
PwrsI jW pwrsI Drm ny swdy qy s`cy su`cy, jIvn- krm dw PlsPw id`qw pr
ies Drm nUM ieslwm ny sq`vIN sdI dy AMqly pVwA dy idnHW iv`c Awpxy
PYlwE iv`c jzb kr ilAw[ 622 A.D Arb dyS ivcoN pYgMbr muhMmd swihb
(570-632 A.D ) ny ieslwm Drm dI nINh r`KI[ ieh swrw k`uC m`D- eySIAw
iv`c vwprIAw[ pr aus qoN pihlW (1 AD) eIsw msIh ny ipAwr, syvw,
brdwSqI qy mnu`K ivcoN bdI nMU mwro bd-mnu`K nMU nhIN, dy sMdyS rwhIN
eIsweImq clwieAw[
EDr Dur pUrb cIn
iv`c lwE-qjy (Lao-Taze- 600 B.C)
iv`c ijsny qwE (Taisom)
Aqy kMnPISIAs (C -551 - 478 B.C)
iv`c Awey ijsny Awcrn- nYiqkqw- pRSwsink- AnuSwisq Acwr ivhwr jn jIvn
Aqy srkwrI nIqIAW iv`c Swml krky nvyN mwpdMfW dw pRcwr kIqw[ aus ny
nvW Drm qy iv`DI v`q ivSvws pYdw kIqy[
ieDr Bwrq iv`c
vYidk siBAqw ivcoN vYSnv, iSv, rwm-AwdrSvwd qy hor AnykW smUdwey (Sects)
hoNd iv`c Awey ijnHW ny A`gy c`l ky AnykW mMdrW dI sQwpnW kIqI qy
ihMdUAW ivc mUrqI-pUjw dw ivSvwS bMinAw[ bRwhmxvwd ny hr mnu`K nUM
Awpxy nwl joVI r`Kx leI Ajyhy FMg qy qOr qrIky iejwd kIqy ijnHW rwhIN
hr pRwxI nUM krm-kWfI rhu-rIqW rwhIN Awpxy ADIn kr ilAw[ BwrqI mnu`K
bRh`mvwd dI bjwey Brmvwd v`l v`D igAw[
iPr mhwqmW bu`D
(563BC-483 B.C)
iv`c hoey[ aunHW ikhw ik aunHW nUM igAwn pRwpq hoieAw hY- eISvr nhIN[
aunHW krmkWfI jIvn Aqy vYidk mwnqwvW dw dwrSink qOr auMqy KMfx kIqw[
aunHW dy l`gBg smkwlI vrDmwn mhWvIr (6vI sdI) ny jYn Drm dw pRcwr
kIqw[ mhWvIr 24vyN qIrQAMkr (gurU) sn jykr pihly hoey 23 qIrQ AMkrW dy
smyN dI igxqI kr leI jwvy qW jYn Drm dw ArMB vYidk smyN qoN vI pihly
dw bx jWdw hY[ jYn Drm vI boDIAW vWg eISvrI hoNd, vYidk pRxwlI Aqy
krmkWfW nUM nhIN sn mMndy[
1469A.D
iv`c bwlk nwnk dw jnm kilAwn cMd mihqw dy Gr jo A`j dy ngr nnkwxw qy
aus smyN dy rwey bulwr B`tI dI zmIn dwrI dy muKiqAwr sn, hoieAw[ ienHW
ny A`gy c`l ky is`K Drm dI nINh r`KI[ aunHW qoN bwAd nO hor gurU hoey
Aqy dsvyN gurU goibMd isMG jI ny Awpxy bwAd gurU- purKI guirAweI smwpq
krky gurU pdvI gurU- gRMQ swihb nUM dy id`qI[
ieh iek Cotw ijhw
Kwkw mnu`KI ivSvwsW qy DrmW dy ArMB dw swfy swhmxy Aw igAw hY[ ienHW
qoN ielwvw AnykW jnjwqIAW, bn- jwqIAW qy AnykW GwtIAW qy twpUAW iv`c,
eySIAw, APrIkw, mYksIko, d`KxI AmrIkw iv`c AnykW ivSvwSW dy lok vI
v`sdy sn qy Ajy mOjUd hn[
sMswr dy swry
DrmW dy Awpxy Awpxy Dwrimk sQwn, AbwdqgwhW, qIrQW, krm-BUMmIAW, sMGrS-
ShwdqW qy pYgMbrW, dyvI- dyviqAW Aqy gurUAW nwl juVy QW QW auqy dySW-
ivdySW iv`c Dwrimk sQwn hn[
Bwrq dI AwzwdI dy
nwl Bwrq dI vMf juVI hoeI hY[ ies vMf dy sdkw pwiksqwn dy muslmwn Aqy
Bwrq iv`c v`sdy is`KW nMU v`fw du`K Jlxw pY irhw hY[ AjwdI dy bdly
iv`c hoeI Bwrq dy pMjwb pRWq dI vMf dw s`B qoN v`fw nukswn is`KW dw
hoieAw hY[ pMjwb dy p`CmI ih`sy ivc vDyry zmInW qy mwl- Dn is`KW kol
sI, ihMdU vpwrI sn[ is`KW dIAW zmInW, pSU- fMgr, Gr bwhr qy aunHW dy
Drm AsQwn swry dyS dI AwzwdI dI blI auqy vMf dy kwrn pwiksqwn kol cly
gey[ vMf smyN iksy is`K nUM ieh cyqw nhIN irhw ik aunHW dy mu`K,
Dwrimk sQwn, ShwdqW nwl jUVIAW is`K krm- BUmIAW ij`Qy hjwrW jwnW guAw
ky is`K Drm nUM kwiem r`iKAw Aqy AMq iv`c auQy Awpxw rwj KVw kIqw, vMf
qoN bwAd, ienHW QwvW auqy is`KW dw kIh koeI h`k-AiDkwr hovygw? iksy vI
dUrdrSI is`KI soc ny ieh svwl aus smyN nhIN auTwieAw[ sB vMf nUM Bu`l
ky AjwdI dy dIvwny msqwny hoey iPrdy sI[
A`j is`K nnkwxw
swihb leI pop dI vwtIkn istI-styt ijhw drjw mMgdy hn[ ‘‘ieh qW g`fI
Cut`x qoN bwAd vwlI g`l hoeI’’ vwtIkx qW 1947 iv`c vI mOjUd sI, ik`Qy
su`qIAW peIAW sn is`K srdwrI socW? vMf dy smJoqy smyN is`KW ny vwtIkn
jW m`ky dI h`j (dIdwr) dw drjw Awpxy mukd`s AsQwnW leI vMf dI Dwrw
iv`c ikauN nw ilKvw ilAw[ is`KI dy jnm sroq sQwn nnkwxw swihb qoN bwAd
pihlW Drm-sQwn krqwr pur (rwvI) ivKy, gurU nwnk ny Ku`d Awp Drmswl dy
nwm hyT sQwipq kIqw, dUsrw KfUr swihb, qIsrw goieMdvwl, cOQw AMimRqsr,
pMjvW qrn qwrn, CyvW gurU Arjun dyv dI lwhOr iv`c Shwdqgwh[ is`KI dI
auqpqI qy gMF-mUl pMjwb dy as ih`sy iv`c sI ijhVw hux pwiksqwn dw
ih`sw hY[ A`j is`K ienW sQwnW dy drSnW qy syvw sMBwl leI roj hr QW
suBW Swm ieh ArdwsW kr rhy hn[
XU AYn E Dwrimk
BwvnwvW leI vI kMm kry
svwl isrP ienHW
igxy cuxy mrkzW qy Bwrq- pwk dIAW srkwrW q`kdw hI nhIN sgoN ieh svwl
mnu`KI Dwrimk ivSvwSW qy jzbwqW dI brwbrI dy p`Dr qoN vwicAw jwxw
cwhIdw hY[ ieQy ieh vI cyqy r`iKAw jwvy ik sMXukq rwStr AwrgnweIjySn
(XU AYn E) v`loN Qwpy gey kOmWqrI mnu`KI AiDkwr kimSn isrP rwjnIiqk qy
nwgirk AiDkwrW dI hI g`l nw kry sgoN auh mnu`KI Dwrimk BwvnwvW dI
pUrqI leI vI kMm kry[ hwlWik hor iksy Drm dy Dwrimk AsQwn SrDwlUAW qoN
ies qrHW nhIN in`KVy pey ijvyN ik is`K Drm dy sQwn[ XwhUdIAW,
eIsweIAW, muslmwnW, ihMdUAW, boDIAW, jYnIAW jW koeI sUPIAW Awid dw
ikhVw Drm jW iPrkw hY ijs nUM aus dy Drm dy pYrokwrW dI jnm qy krm
BuMmI qoN v`K kIqw hoieAw hY ijvyN ik is`KW nUM[ drSnW qoN vWJy kIqy
gey is`K A`j hyT ilKy svwlW dy jvwb siBAk mnuKI brwdrI koloN mMgdy :-
1)
XwhUdI rwj iejrweIl dI sQwpnw 1948 iv`c ikauN kIqI geI? PlsqInI
aupdrv ikauN kr rhy hn? kIh ienHW dohW iDrW dIAW AwqmwvW vwikAw hI
auQy vsdIAW hn[
2)
jyrUslm, XwhUdIAW, eIsweIAW qy muslmwnW dw sWJw mukds sQwn hY
jW eIsweI mq jo XwhUdIAW qoN bwAd iv`c nwjl hoieAw nUM ies Sihr qoN
bydKl kIqw jw skdw hY ikauNik muqwibk aulf tYstwmYNt jyrUslm XwhUdIAW
dw qIrQ AsQwn hY? kIh ieslwm jW eIsweI C`fx leI iqAwr hn? jy nhIN- qW
is`KW qoN nnkwxw jW krqwr pur v`Kry ikEN?
3)
muqwbk Purmwn- kurwn- ey- SrIP hr muslmwn nUM nmwz pVHdy vkq
mUMh kwby vl krky Aqy AwpxI ijMdgI iv`c kwby dw dIdwr (m`ky dw h`j)
lwzmI hY[ jdoN muMhmd sihb qoN bwAd mrkz KlIPw m`ky qoN bgdwd
(mYsopotwmIAW - eIrwn) iPr dmSk (sIrIAW) qy iPr qurkI clw igAw qW kIh
ArbI muslmwnW ny m`ky dI h`j auqy pwbMdI lweI? nhIN[ kIh qurkI dy
Awtomn Ampwier dy Xug iv`c qurkW ny Arb dySW nUM vI Awpxy ADIn kr ilAw
qW kIh m`ky dI h`j auqy koeI Asr ipAw? nhIN[ swaudI Arb ij`Qy m`kw qy
mdInW siQq hn, dI srkwr dy iksy dyS ijvyN Xmn, eIrwn, eIrwk Awid dIAW
srkwrW nwl Axbn ho geI qW kIh swaudI ArybIAw ny aunHW dySW dy muslmwnW
dI h`j auqy pwbMdI lweI? nhIN[ m`kw hr muslmwn leI Ku`lw hY iksy
muslmwn nUM au`Qy jwxoN nhIN roikAw jw skdw ikauNik auh kurwny- Purmwn
dy iKlwP hovygw[ qW iPr pwiksqwn dI srkwr qy Bwrq dy AwpsI rvYXy dy
kwrn dw iSkwr is`K Drm ikauN ho irhw hY?
4)
AnykW mulkW dIAW srkwrW h`j vwsqy kmjor vrgW leI shUlqW dy
rhIAW hn[ Bwrq vI jo pihly 100 kroV rUpY h`j auqy Krc krdw sI aus nUM
vDw ky srkwr ny auh rkm 200 kroV qoN auqy kr id`qI hY[ koeI vI h`j
auqy jwx qy rok jW pwbMdI nhIN hY pr is`KW au`qy AijhIAW pwbMdIAW
ikauN? is`KW dI pwiksqwn siQq gurdvwirAW qy jwx leI sI.AweI .fI
ienkvwrIAW ikauN?
5)
eIsw msIh nUM sUlI au`qy tMg ky mwrn dw hukm romn rwj dy
XyruSlm dy gvrnr plyt ny XhudIAW dy 70 vfyry pRoihqW dI isPwrS au`qy
id`qw sI ik eIsw qoN XwhUdI m`q nUM Kqrw pYdw ho igAw sI A`j ausy
eIsweI m`q dy romn kYQilk pop dI rwjDwnI Sihr vwtIkn (ietlI) iv`Ky
Awzwd, svY-pRBU-sqw eIsweI muKwlX hY[ ijQy jwx qy iksy nUM ietlI vloN
mnwhI nhIN hY[
6)
boD gXw (Bwrq) ivKy koeI vI boDI, iksy vI dyS qoN Aw skdw hY
Bwrq srkwr v`loN koeI pwbMdI nhIN[
7)
(a) ihMdUAW dy swry qIrQ vMf qoN bwAd Bwrq iv`c hI rhy hn isrP
ie`kw du`kw sQwnIey sQwn ijvyN ktwsrwj jW ku`C audwsIAW qy inrmilAW dy
fyry isMD ivKy hn[ pwk srkwr ihMdUAW nUM EnI Ku`lH nhIN dyNdI ijMnHI
Bwrq ny pwiksqwnIAW nUM id`lI lKnau jW Ajmyr SrIP leI dy r`KI hY[
(A) ihMdUAW dy
Dwrimk ivSvws qy jzbwqW nUM mu`K r`K ky Bwrq qy rwj srkwrW kuMB myilAW
dy pRbMD vD cVH ky Kud kr rhIAW hn ieh kuMB myly keI keI mhIny jW
mhwrwStr dw kuMB qW swl qoN vD smyN qk cldw hY ij`Qy srkwrW ibjlI,
pwxI, SocwlX, irhwSI pRbMD, lMgr qy ivSyS ryl g`fIAW qy puils pRbMDW
qy hzwrW kroV Krc ho rhyy hn qy auQo dy sQwnI lokW dy swry kMm kwj hox
qoN ruk jWdy hn[
(e) ienHW kuMBw
au`qy AnykW nwgy swDU vI phMucdy hn aunHW nwgy swDUAW dy ivSvws qy
rvwieqW nUM mu`K r`K ky srkwrW aunHW nwgy swDUAW leI Ku`lyH jlUs k`Fx
qy aunHW dy ieSnwn dw aunHW hI lok GwtW au`qy pRbMD krdIAW hn[ ieh iks
leI Aqy ikauN? kI mnu`KI ivSvwSW dI kdr kIqI jwvy Aqy jo vI ijhVy
suBwA iv`c rihMdw hY aus dI kdr kIqI jwvy qy mwnqw vI id`qI jwvy[ nwgy
swDUAW krky keI vwrI kuMBW au`qy smwijk ivroDqwvW qy aupdrv vI hoey,
pr iPr vI auh BwrqI sMsikRqI dw ih`sw hox krky srkwr aunHW nUM mwnqw
idMdI Aw rhI hY[ jykr srkwr AijhIAW mwnqwvW nUM vI pRvwn krdI hY qW
aus nUM ieh vI socnw cwhIdw hY ik is`KW dy vI zzbwq hn aunHW dIAW
mwnqwvW qy s`DrW hn ijnHW nUM Bwrq srkwr pUrw kry Aqy pwiksqwn Ku`lH
dyvy[
(s) Bwrq srkwr
AmrnwQ, bdrInwQ, mwn srovr Awid dIAW XwqrwvW leI ikMnW Krc kr rhI hY
AmrnwQ vwsqy swDU kMinAW kumwrI qoN ibnW itkt ikrwey, Krcy qoN kSmIr
iv`c AmrnwQ dI guPw q`k Xwqrw krdy hn[ ies smyN sB qoN mihMgI AmrnwQ
dI Xwqrw hY jo pTwnkot, jMmU, auDmpur, pqnItop, bnIhwl, AnMqnwg,
pihlgwm qy aus qoN AMgy guPw q`k ies lMmy sVk mwrg dy dohIN pwsIN
sYink bMdUkcI qy POjI ihPwjqI guSq dw Krcw igixAW nhIN jw skdw[ pr
Bwrq srkwr ihMdU- Dwrimk BwvnwvW dI kdr krdy hoey AYnI Kqry qy joKm
Bry hlwqW iv`c vI AmrnwQ Xwqrw hr swl mukMml krvwauNdI hY qy dUsry
pwsy v`KvwdIAW swhmxy ieh pRdrSn krn leI vI ik aunHW dIAW D`mkIAW qy
BY dw Bwrq srkwr Aqy ihMdU smuMdwey au`qy koeI Asr nhIN[
ienHW audwhrxw
nUM mu`K r`Kdy hoey Bwrq- pwk srkwrW ieh jrUr socx ik jykr bMb DmwikAW
dy swey hyT vI AmrnwQ dI Xwqrw krvweI jw skdI hY qW ausy p`Dr qoN
socdy hoey is`KW dI mwniskqw qy Dwrimk jzbwqW nUM dovyN dyS ikauN
ivswrI bYTy hn[ is`KW dy vI aus qrHW dy s`Dr Aqy cwA hn aunHW sQwnW
leI ijnHW nUM AjwdI bdly vMf dI AhUqI auqy cVwA id`qw igAw[ Dwrimk
jzbwqW dI brwbrI nUM Bwrq-pwk srkwrW ikauN brwbr dw drzw is`K vwsqy
nhIN dy rhIAW[
(h) Bwrq cIn
sMbMD AYny suKwvyN hox dy bwvjUd, ihMdU ivSvwSW nUM mu`K r`Kdy hoey
Bwrq srkwr ny cIn srkwr qoN kYlwS prbq Aqy mwnsrovr JIl dI Xwqrw leI
ihMdU j`Qy Byjn vwsqy mnjUrI lY leI hoeI hY Aqy j`Qy Xwqrw krky vI
Awey hn[ cyqw rhy ik kYlwS prbq lVIAW Aqy mwnsrovr JIl dw vrnx swfy
BwrqI grMQW iv`c imldw hY pRMqU iksy vI BwrqI mhwrwjy ijvyN ASok, cMdr
gupq morIAw, ivkrmwidqX jW m`D- Xu`g dy iksy mugl dy rwj Kyqr ivc kdy
nhIN rhy[ ijs qrHW ienHW prbqW qy JIlW nwl swfIAW BwvnwvW juVIAW
hoieAW hn auvyN hI is`KW dIAW BwvnWvW vI aunHW dy pwiksqwn iv`c cly
gey Dwrimk sQwnw nwl juVIAW hoieAW hn qy auh brwbrI dy jzbwqW dI mMg
krdIAW hn[ kIh ihMdUAW nUM gMgw qoN v`K kIqw jw skdw hY? kIh jgnnwQ dI
r`Q Xwqrw nUM roikAw jw skdw hY? jW iksy iek swl leI id`lI Ajmyry dy
aurs bMd kIqy jw skdy hn? kIh m`ky dI h`j rokI jW sspYNf kIqI jw skdI
hY? nhIN[ qy jykr ieh sB ku`C kr id`qw jwvy qW sMswr iv`c QrQ`lI m`c
jweygI[ . . . .. qW iPr is`KW nUM aunHW dy Dwrimk sQwnW auqy phu`cx
leI ikauN Ku`l nhIN[ Bwrq -pwk srkwrW qy Dwrimk AwgU ies dw jvwb dyx?
8)
(a) AMimRqsr, id`lI sVk (tZ-N) PgvwVw Aqy gurwieAw dy iv`ckwr
iek mMdr numwA koeI 12¿12 Pu`t dw Awkwr KVw hY[ (ieh Awid qoN au`Qy
nhIN sI) jdoN sVk dUhrI kIqI jwx l`gI qW srkwr ny ausy qrHW dw mMdr
QohVw sVkW qoN htvW bxw id`qw pr lokW ny pihly vwlw Awkwr iPr vI auQoN
htwaux nhIN id`qw[ sVk prHW ho skdI hY, swfy ivSvwS pltI nhIN mwr
skdy[
(A) s`qvwrI
(jMmU) hvweI A`fy dI hvweI p`tI qoN isrP 25-30 Pu`t h`tvIN iek kb.r hY
jo htweZ nhIN jw skI[ aus nUM ijauNdw iqauN hI brkrwr r`Kxw ipAw qy
bwhroN AwauNx vwly lokW leI qwrW dw jMglw bnwieAw igAw hY ik lok hvweI
A`fy AMdr q`k phuMc skx[ ieh sB jzbwqW, ivSvwSW qy rwjnIqI dy vwhn hn[
jI kry srkwr quhwnUM cVwA lvy jI kry KwlI g`f BjwA ky lY jwvy qy qusIN
h`Q cu`kI KVoqy rih jwvo[
9)
1954 iv`c nihrU-nUn smJOqy muqwibk Bwrq dy ipMfW dy kuJ hlky
pwiksqwn nUM dyky PIrojpur nyVy hUsYnIvwlw hYfvrks nyVy ij`Qy Bgq isMG
Awid dw sMskwr hoieAw sI auh QW lY ky auQy aunHW ShIdW dI smwD bnweI
geI hY[ Bgq isMG dy pRvwr nUM AwrIAw smwjIAW ny Awpxw ilAw sI qy
kwmryfW dI nOjvwn sBw, Bgq isMG nUM Awpxw nOjvwn hIro smJdy rih gey
sn[ Bwrq srkwr ny nvyN ShIdW bwry soicAw pr is`KI dy jnm sroq qy ShId
gMj qy krm BUMmIAW nUM ivswr geI ijnHW kwrx Bwrq dw ieqhws qy BUgol
hor hY[
10)
(a) 1965-1971 jW 1981 qoN 1999 q`k koeI Gtnw hoeI nhIN ik Coty
moty j`Qy jo AYs ZjI ZpI ZsI ByjdI sI auh vI bMd ho jWdy sn[ ieQy Xwd
rhy ik eIrwn eIrwk dI jMg (198 - 198 ) q`k lgwqwr c`lI[ krblw jo eIrwk
iv`c hY Aqy SIAw musilm iPrky dI piv`qr sQwn qy kbirsqwn hn Aqy SIAw
muslmwn mrn auprMq auQy dPnwey jwx dI ie`Cw r`Kdy hn[ dUroN ivdySW qoN
qy lVweI dy smyN vI eIrwn qoN keI SIAw lwSW krblw (eIrwk) iv`c dPnwey
jwx leI phuMcIAW[ ieh lVweI dy bwvjUd Drm ivSvwSW qy jzbwqW dI kdrdwnI
sI pr Bwrq- pwk iv`c koeI g`l hoeI nhIN ik rsqy bMd, dUro dUr qy
qohmqW dy bzwr grm[
(A) pMjwb iv`c
shMd Aqy bsI pTwnw ivckwr Awm Kws bwg hn[ ieh iek musilm iPrky nwl
sMbMD r`Kdy hn auh lok AP.gwinsqwn iv`c v`sdy hn[ aunHW dI KuAwihS dy
muqwibk aunHW dIAW lwSW nUM Bwrq ilAw ky ie`Qy dP.nwieAw jw skdw hY[
AjyhI shUlq swnUM Bwrq vwsIAW nUM pwiksqwn jW AP.gwinsqwn iv`c nhIN
hY[
(e) id`lI, lKnau-
Azmyr |rIP dy aursw auqy pwikqswn qoN Ku`ly XwqrU AwauNdy hn[ BwrqI
ihMdU Aqy is`K vI ienHW aursw iv`c ih`sw lYNdy . . . . qy mMnqw mMndy
hn pr jykr auhI ihMdU is`K pwkptn dy aurs iv`c Swml hoxw cwhux qW
aunHW nUM pwk srkwr AwigAw nhIN idMdI[
(s) bwbw PrId jI
pMjwbI jubwn dy pihly v`fy kvI hn Aqy aunHW dI bwxI is`KW dI AYhly-
ikqwb gurU gRMQ iv`c vI drz hY[ is`K jykr PrId jI dy pwkptn jwxw
cwhuMx qW aunW nUM pwiksqwn v`loN AwigAw nhIN hY[
(h) iek sqMbr
2004 nUM is`KW ny 400 swlw gurU gRMQ sQwpnw idvs mnwieAw is`KW ny
pwkptn s`dw p`qr ByijAw pr pwk srkwr ny pwkptn qoN sUPIAW dw j`Qw
AMimRqsr nhIN Awaux id`qw[ is`KW ny AwpxI pihlI Drm swl krqwrpur
(rwvI) qoN Awpdw hI iek j`Qw trwfISnl rwh jo krqwr pur qoN pqn lMG ky
fyhrw bwbw nwnk qy iPr AMimRqsr phuMcdw hY, leI pwiksqwn srkwr pws Arz
kIqI sI pRMqU pwik srkwr ny ies dI mMjUrI nhIN id`qI[
11)
(a) eIsw dw jnm bYQlyhwm iv`c iek XwhUdI dy Asqbl dI KurlI iv`c
hoieAw[ ijnHW XwhUdIAW ny bwAd iv`c eIsw qoN Apxy Drm nUM Kqrw smiJAw
qy aus nUM sUlI au`qy cVw ky mrvw id`qw[ ijnHW ny eIsw nUM Kqrw smiJAw
qy auh ijs KurlI iv`c auh pYdw hoieAw sI auh swrw Asqbl eIsweIAW nUM
dy id`qw[ Dwrimk ivSvwS qy jzbwq mnu`KI mMnqW hn ijnHW nUM rokx nwl
mnu`K jwqIAW iv`c ivsrjn, ivroDqw qy mnu`KW dy iKMfx puMfx dI ibrqI
v`D jWdI hY Aqy ies dy Awdr sMmwn krn nwl mnu`K nwl nwl nyVy AwauNdy,
juVdy qy SWq huMdy hn[ ivSvwSW qy jzbwqW dI brwbrI Amn v`l v`Ddy kdm
hn[
(A) muhMmd swihb
kUrYS kbIly dy sn qy iesy kbIly dw m`ky Aqy aus dIAW Abwdq- gwhW auqy
kbzw sI[ kurwn- SrIP nwzl hox Aqy ieslwm dI nINh r`Kx qoN bwAd muhMmd
swihb nUM m`ky qoN mdIny leI plwiex krn (ihzrq) vwsqy mzbUr kIqw[ BON
ky muhMmd swihb iPr m`ky Awey qy aunHW ny kurYSW nUM Pqhy kIqw jo A`j
swry nyk muslmwn hn qy aunHW ivc hux koeI duSmxI jW ivvwd nhIN hY[
ij`qW qy hwrW cldy Aw rhy mnu`KI jIvn dy pVwA hn[ ‘sih- hoNd dI Biv`K
hY’, qy jzbwqW dw Awdr Amn hY[
(e) ihMdU Aqy
muslmwn ies q`Q nUM smJx ik gurU nwnk ny DrmW ivc Aw cu`ky vihm qy
lokW iv`c Gr kr cu`kIAW kurIqIAW qy pRoihqvwd ijs iv`c rbI (XwhudI),
pwdrI (iesweI), pujwrI (ihMdU), mulW qy kwjI (muslmwnW) swry rl ky
Apxy Apxy DrmW auqy pRoihqvwdI kbjw krI bYTy sI; ijs ivruD gurU nwnk
ny Avwz auTweI qy mnu`Kqw nUM rvwieqI bMDnw qoN Azwd krwieAw ijvyN
eIsw ny sKq XwhUdIAW qoN qy muhMmd ny jMjwl iv`c vsy Arb lokW nUM
jUey, ,niSAW qy pjwrI dy vihmW qy vwDU rIqW qoN[
(s) jdoN pMjvyN
gurU Arjn dyv dI lwhOr iv`c Shwdq hoeI qW aus mgroN ieMj jwpdw hY
ijvyN is`K qy muslmwnW iv`c tkrwv qy jMg iCV geI hov,y pr Aijhw socnw
AslIAq dy rh`sX qoN nw- vwkPI hovygI[ jor- zbr, nvwb qy srkwr kr rhI
sI qy srkwr muslmwnW dI sI[ aus kwl iv`c muslmwn hI qW dyS iv`c qW sB
qoN v`D Awps ivc lV rhy sI[ mslmwn gulwm Kwndwn (1290 AD) qoN muslmwn
iKljIAW ny KUn Krwby ivc id`lI dy rwj auqy kbjw kIqw[ iKljI Kwndwn nUM
iPr mslmwn igAwsodIn quglk (1320 AD) ny hrw ky quglk Kwndwn dI nINh
rKI[ mslmwn s`XdW ny quglkW dw sPwieAw (1440 AD) ivc kr id`qw[ s`Xdw
nUM muslmwn bihlol loDI ny Pqhy krky loDIAW leI qKq hwsl kr ilAw[
pwxIp`q dI pihlI lVweI (1526 AD) ivc hI dohIN pwsIN muslmwn id`lI dy
rwj leI lVy ijs iv`c loDI muslmwn hwry qy mugl muslmwn ij`qyy[ smW 332
B.C. qoN lY ky 1192 q`k Bwrq iv`c ijMnHIAW lVweIAW hoeIAW isrP iskMdr
mhwn qy rwjw pors (jW pUrv) nUM C`f ky swrIAW ihMdUAW rwijAW dIAW
AwpsI lVweIAW sn[ ies qrHW is`K jo auBr rhI qwkq sn aunHW dw smyN dIAW
srkwrW jW jwbr hmlwvrW nwl twkrw ho jwxw sMBv sI[ ieQoN q`k ik is`K
gurU goibMd isMG dIAW pihlIAW lVweIAW ihMdU phwVI rwijAW nwl hI hoeIAW
ikauNik ijQy gurU goibMd isMG, nIm phwVI ielwikAW iv`c sn au`Qy ihMdU
rwjy sn[ muslmwn hwkmW ny pihly pMjvy gurU - dw lwhOr iv`c qy nOvy
gurU qyg bhwdur dw id`lI iv`c kql kIqw[ iPr bwbw bMdw isMG bhwdur qy
ausdy mwsUm b`cy dw id`lI iv`c kql kIqw igAw[ v`fw qy Cotw GlUGwry
vwpry[ is`KW dy isrW dIAW kImqW peIAW pr jdoN lwhOr iv`c is`K rwj (18
AD) iv`c kwiem hoieAw qW ies Coty jhy smyN 40- 45 swlW dy kwl iv`c
is`KW ny bdly dI Bwvnw nhIN ivKweI[ iehI ies Kwlsw rwj dI KUbsUrqI hY[
iksy ihMdU rwjy jW muslmwn, Awm jnqw, hwkm- nvwb jW sUbydwr dw kql
nhIN kIqw aunHW dw Drm nhIN bdilAw[ iksy ihMdU muslmwn dI pqnI, DI-
nUMh nwl ijAwdqI nhIN kIqI[ jbr nhIN hoieAw[ nw iksy muslmwn nUM Drm
dy ADwr qy ijhlW iv`c pwieAw qy nw hI dyS inkwlw id`qw[ kIh pwiksqwn
dI srkwr, mulW, kwzI qy Awm muslmwn is`K rwj dw ieiqhws pVH ky aus
smyN iv`c kIqy gey muslmwnW nwl slUk qy aunHW nUM id`qy gey AOhdy cyqw
krngy?
(h) 1947 AD dI
vMf smyN iPrkw pRsqI dy zihr dy kwrn pMjwb dy v`fy- Coty, ihMdU- is`K-
muslmwn AnykW pRvwrW dIAW AOrqW qy kUVIAW nwl bd- slUkIAW hoeIAW[ ieh
iqMnW iDrW dy isrW auqy BUq cVH ky n`c rhy sI[ pr is`KW dw AslI rUp
aunHW dw rxjIq isMG vloN Kwlsw rwj hY[ iPrkw- prsqI dw jnUMn hlky pSU,
pwgl mnu`K jW aUhVmqIAW dy inkMmy kMm hn[ nPrq A`g hY qy ktrqw lVweI
dw mu`F[ Amn sih- hoNd qy sihXog coN pYdw huMdI hY[
12)
(a) rwjnIiqr p`Dr au`qy vI keI ivroDI iDrW nUM iek dUjy dI
mMnnI peI hY ijvyN ik sMswr dI dUjI jMg smyN AlweIf PojW (AmrIkw,
ieMgl+f, PrWs Awid) jrmnI nUM p`Cm qoN Gyrdy hoey A`gy vD rhy sI qW
pUrb qoN sovIAwq PojW jrmnI dI rwjDwnI briln nUM ivckwr C`fdIAW hoeIAW
A`gy vD geIAW[ jdoN briln Sihr ijQo ihtlr Ajy vI kmWf kr irhw sI a`uqy
hmlw hoieAw qW briln Sihr dy A`Dy ihsy qoN vDyry auqy rUs ny kbjw kr
ilAw hoieAw sI[ iesy qrHW jrmnI dI BMUmI ijvyN ijvyN auh AlweIf qy
sovIAq PojW dy kbjy hyT AweI, auh do ih`isAW iv`c vMf ky pUrbI jrmnI
(jI .fI .Awr) kOmins srkwr Aqy p`CmI Bwg iv`c AYP .fI Awr dI srkwr
bnI[ briln jo Dur pUrbI jrmnI dy Kyqr iv`c Aw cu`kw sI auQo AlweIf
PojW ny Apxy sYink htwaux qoN ienkwrI kr id`qI pr auhnW vwsqy p`CmI
jrmnI qoN briln phuMcx leI koeI jmInI rsqw nhIN sI[ AMq ivc jdoN SIq
XuD SurU ho cu`kw sI AlweIf qwkqW nUM briln phuMcn leI jmInI korIfr
id`qw igAw ijs qwrW vwly jMgly rwhI auh p`CmI jrmnI qoN pUrbI jrmnI dy
hlky ivcoN korIfr QwxIN briln phuMc skdy sI qy iPr hvweI ih!wjqI lWGy
vwsqy briln iv`c hvweI A`fw AlweIf qwkqW leI hoNd iv`c AwieAw[ ieh
islislw jrmnI dy eykIkrn 3-10-1990 q`k iesy qrHW hI cldw irhw[
(A) 1971 iv`c
jdoN Bwrq pwk XuD jwrI sI qW Bwrq ny pwk dy hvweI lWGy auqy rok lw
idqI[ pwiksqwn ny Awpxy hvweI qy smMudrI jhwj bMglw dyS audoN pUrbI
pwiksqwn phMucwvn leI sRI lMkw qoN trWijt syvwvW mMg leIAW jo sRI lMkw
ny pwiksqwn nUM ApxIAW bMdrgwhW Aqy hvweI A`ifAW dIAW syvwvW dy
id`qIAW ijs kwrn BwrqI pRDwn mMqrI ieMdrw fwhfI nrwz hoeI pr lMkw dw
kihxw sI ik auh jo ku`J kr irhw hY auh AMqr rwStrI inXmW dI aulMGnw
nhIN hY[ ies qrHW ikqy jzbwq qy ikqy inXm loVvMd lokW dI shwieqw leI
mOjUd hn[ loV hY aunHW nUM Apxwaux dI[
13)
(a) ieiqhws AijhIAW jzbwqW, nYiqk, Acwr ivhwr dy inXmW Aqy AMqr
dySI- AMqr rwStrI knUMnI audwhrnW nwl BirAw ipAw hY pr jy AsIN ienHW
nUM Apxw leIey qW AsIN swry Drm qy dovyN dyS suK SWqI dy jIvn v`l hor
A`gy vD skdy hW[ swfy rwh m`l ky cwr m`dW KloqIAW hoeIAW hn[ auh hn :-
pihlI m`d dohW dySW dIAW dovyN srkwrW[ dUsrI m`d hY dohW dySW iv`c
v`sdy ihMdU- is`K qy muslmwn qy aunHW dy DrmW dy pRoihq Aqy iqMnHW
DrmW dy muk`ds Dwrimk sQwn jo dohW dySW iv`c siQq hn[ 1947 dI vMf qoN
bwAd EDr qy ie`Dr rih gey[ qIsrI m`d dohW dySW dw smwj qy aunHW dy
lok[ coQI m`d hY, dohW dySW dIAW qjwrqI loVW qy ivaupwr[
(A) pihlIAW do
m`dW ijnHW iv`c dohW dySW dIAW srkwrW qy Dwrimk AwgU AwauNdy hn[ ienHW
dI socW Aqy vqIry bdlx qoN bgYr dUjIAW dovyN m`dW sMBv nhIN[ dyS dI
vMf dw mu`K kwrn sI ik dyS dy ihMdU- muslmwn qy is`K iqMny Drm hI
sMswr dI pihlI jMg qoN bwAd qy dhwkw 1920 qoN ktVqw v`l vD gey[ ieslwm
qy ihMdUqvw nvyN rUp iv`c pRgt ho, lokW au`qy BwrU hox l`gy[ iqMny
DrmW ny Apxy AnuXweIAW au`qy Dwrimk kbjy kr ley[ BwrqI lok rwjmwn
mwpdMfW qoN v`Kry huMdy cly gey qy Dwrimk v`K- vwd dIAW BwvnWvW
v`DdIAW geIAW[ hux Dwrimk mMc bnx l`gy ijvyN musilm lIg, ihMdUAW dy
mhWsBw qoN Awr .AYs .AYs qy is`KW dI SRomxI gurduAwrw pRbMDk kmytI qy
AkwlI dl[ sB dIAW socW Dwrimk mMcW ivcoN Ajwd Bwrq dw v`Krw v`Krw nkSw
qy Biv`K vyKx l`g peIAW[ kWgrs isrP rwStrI pwrtI bny rihx dw Xqn kr hI
sI pr auh vI Bwrq dy swry lokW nUM rwjnIiqk FwcyN iv`c bnH ky nw r`K
skI[ koeI vI rwjnIiqk pwrtI BwrqI lokW nUM Ajwd Bwrq leI iek mu`T
bMnHky nw r`K skI[ Bwrq ivc kOmI rwjnIqI dI rwStrI lihr hI pYdw nw ho
skI[ 1920vyN qoN ihMdUAW ny rwmrwjI ihMdUqvw Bwrq dy audy krnw cwihAw[
ijs dy ivroD iv`c musilmlIg dI rIzrvySn dI mMg qoN aunHW A`gy v`D ky
v`Kry dyS pwiksqwn dI mMg kr leI[ hux muslmwn Xqn kr rhy sI ik aunHW
nUM AwzwdI dI bjwey, Ajwd Drm KyqrW dI vMf pRwpqI leI sMGrS SurU ho
gey sI ijnHW dw sMqwp A`j iqMny kOmW ihMdU- is`K qy muslmwn Bugq rhy
hn[ 57 swlW dy du`Kd qjurby ivcoN vI ieMnW iqMnW kOmW ny ku`C nhIN
is`iKAw[ ies leI pihlIAW do m`dW leI dohW srkwrW qy iqMnW DrmW dy
Dwrimk AwgUAW nUM 1920vyN iv`c auBrIAW k`tV socW qoN h`t ky iPr qoN
cMgy sMbMDW leI nvyN rwh bnwauNxy hoxgy[ ‘‘kuC purwnw Bu`lxw hovygw
kuC nvW cyqy krnw hovygw[’’
(e) qIsrI m`d
BwrqI qy pwiksqwn smwj qy lok hn[ ijvyN dohW dySW ivckwr ku`J hwlwq
su`Dry hn byS`k pihlI m`d srkwrW dy AwpsI AMqr dySI msly jo rwqoN rwq
TIk hox vwly nhIN hn dohW dySW nUM Awpxy lokW, Dwrimk, smwijk qy
siBAwcwr dy p`Dr auqy KulH dy dyx ik lok KulHy iek dUjy dy dyS iv`c
Awaux jwx l`g pYx[ ies qrHW imlwp v`Dygw qy srkwrW nUM PYNsly lYxy
sOKy ho jwxgy[ ibnW id`qy ley qoN koeI vI iDr nhIN mMndI[ AwpsI myl
imlwp ivcoN lok AwpxIAW AVIAW hoeIAW mMgW qoN iF`ly pY jwxgy srkwrW qy
dohW v`fy DrmW dy AwgUAW leI rwh Aswn ho jwxgy[ Dwrimk pRcwr ivcoN
qlKI qy srkwrI prwpygMfy iv`c nrmI ilAwauNxI peygI[
(s) cOQI m`d vpwr
dI hY[ ies smyN dovyN dyS AwpxI AwpxI AwkV iv`c hn SrmoN kuSrmI ij`d
au`qy hn pwiksqwn BwrqI vsqW ikauN lvy[ ies qrHW pwkI lokW au`qy
mwnisk pRBwv pvygw[ Bwrq dy lok vI pwkI vsqW bwry ieMj hI socdy hn[
ies iGRxw nUM iqAwg ky jykr dovyN dyS iek dUjy dIAW vsqW mMgvwaux qy
Byjx qW s`sqy mwl iek dUsry nM iml skxgy[ ies vpwr ivcoN BwVy ikrwey
ivcoN hI dohW dySW leI Arbw rUpY dy Pwiedy hoxgy[ iz`d qy vihm nUM
iqAwg ky srkwrW AwpxI AwpxI jnqw dy Pwiedy leI kuJ krn[ dohW dySW ivc
vpwr dI v`fI guMjwieS mOjUd hY[
14) (a) jykr cwry
m`dW au`qy Ku`lH iml jWdI hY qW is`K gur-DwmW dw mslw hor vI Aswn ho
jweygw[ ihMdUAW dIAW XwqrwvW, muslmwnW leI h`j qy jwx vWgUM is`KW nUM
vI aunHW dy gur-Dwm, jo pwiksqwn iv`c rih gey hn aunHW au`qy jwn leI
dovyN Bwrq- pwk srkwrW Ku`lH dy dyx[ ieQoN q`k ik BwrqI ihMdUAW Aqy
is`KW nUM jo sUPI ivcwr Dwrw r`Kdy hn, nUM pwkptn, mulqwn ksUr qy
lwhOr dy sUPI mrkjW au`qy j`iQAW, in`jI, iek`ly duk`ly jW pRvwr p`Dr
auqy iejwzq id`qI jwvy, qW dohW dySW iv`c Dwimk sMbMD vDyry suKWvy
hoxgy[ dohW dySW ivclw qnwA Gtygw qy POjI Krcy G`tngy[ do jrmnIAW do
vyqnwmw, do korIAw, hONgkWg qy mkwauN qoN dovy dyS ku`J isKIey Gto Gt
lok p`Dr qy Dwrimk nyVqw qW pYdw kr leIey[
(A) ipCly swl
is`KW dI mMg au`qy jnrl pRvyz swihb ny ikh ik auh is`KW dy gurduAwrw
krqwr pur (rwvI) jo pwk sImW dy AMdr koeI 2-3 kIlo mItr hY aus qk
korIfr bnw ky lWGw dyx leI iqAwr hn pr Bwrq srkwr ies auqy KwmoS rhI[
ies nUM mu`K r`Kdy hoey sMgq lWGw krqwr pur sMg kIqI geI qy iek swDwrn
is`K BbISn isMG gorwieAw ny hr m`isAw vwly idn is`K sMgq dw ie`kT krky
rwvI dirAw dy bMn au`qy Klo ky ijQoN ik gurduAwrw krqwr pur swP nzr
AwauNdw hY, lgwqwr Ardws krnI ArMB kr id`qI iPr ies lihr iv`c ku`C
rwjnIiqk vIAW juVy pr aunHW dw audyS AwpxI hoNd qy votW iv`c vwDw krnw
sI[ lWGw lihr dw iek`T ijvyN ijvyN v`Ddw igAw fyrw bwbw nwnk dy mu`K
gurduAwrw jo AYs .pI .jI .sI . dy ADIn hY aunHW ny lWGw sMgq dIAW
gqIAW ivDIAW nUM mu`K r`K dy hoey sihXog dyxw bMd kr id`qw[ aus auprMq
lWGw sMgq ny gurduAwrw cOhlw swihb (bydI Kwndwn) bwbw AnUp isMG bydI
fyrw bwbw nwnk isMG qoN AwpxI lihr clwauNxI SurU kr id`qI[ mOjUdw lokl
AYm .AYl .vI lihr nM sihXog dy rhy hn[ ipRMsIpl AYc .AYs rMDwvw vI ies
lihr dy nwl hn[ m`isAw vwly idn sMgq lWG dI Ardws ivMc igxqI hzwrW ivc
phuMc jWdI hY[ pr iPr vI ibnW AKbwrI pRcwr qoN ieMj jwpdw hY ijvyN
is`K iksy bIAw bwn ivcoN AvwjW dy rhy hox[
(e) iek sqMbr
2004 nUM is`KW dI AYhly- ikqwbW gurU grMQ dw 400 swlW sQwpnw idvs sI
Aqy sMgq lWGw dIAW AKbwrI koisSW sdkw, mu`K mMqrI pMjwb AmirMdr isMG
ny pihloN hI ibAwn dy id`qw ik pMjwb srkwr krqwrpur (rwvI) vwsqy lWGw,
AMimRqsr lwhOr bs syvw qy pwiksqwn iv`c cly gey gur- Dwmw dy Ku`ly
dIdwrw leI kyNdr srkwr nUM ilKygI ik pwiksqwn qoN pRsqwivq lWGw ilAw
jwvy[ AsIN lWGy dI ihmwieq krdy hW qy Xqn krWgy[ 1 sqMbr vwly idn
pRdwn mMqrI sR . mnmohn isMG jI ny AMimRqsroN ies lWGy leI kwrvweI krn
dw AYlwn kIqw[ ienHW ibAwnw qy srkwrI sihXog ny sMgq- lWGw dy hONsly
hor vDw id`qy, qy hux sMgq hor PYlwE dIAW iqAwrIAW iv`c hY[ A`gy vyKxw
ieh hY ik kIh ieh ibAwn isAws hn jW vwikAw hI ienHW auqy srkwr Aml krn
jw rhI hY[ du`K dI gl hY ik AYs . jI . pI . sI . ADIn fyrw bwbw nwnk
dy gurdvwry ny sMgq lWGw nUM sihXog dyxo bMd kr id`qw koeI aunHW dw
kmytI mYNbr jW AkwlIdl dw lIfr sMgq lWGw nwl hux q`k nhIN rilAw pr
jSnW dy dOrwn srkwrI ibAwnw dy nwl nwl bdldw ibAwn krqwrpur lWGy vwsqy
pihlI vwrI AwieAw[ ieh AYfw v`fw pRXojn hux q`k iek ibnw pihcwn dy
is`K BbIsn isMG ny ApxI mYgjIn pMjwb munItr qy h+f-iblz dy rwhI qy
Apxy sihXogI ipRMsIpl rMDwvw nwl rl ky ies nUM iek kwmXwbI dy nyVy
phuMc rhI lihr bxw id`qw hY[
(s) ku`C Dwrimk
ivroDqw r`Kx vwly lokW ny lWGw krqwpur bwry SMky ijqwey hn ik BwrqI
sur`iKAw nUM Kqrw pYdw ho skdw hY[ AweI . AYs . AweI . pwk AjMsI qy
v`K vwdI gqIAW- ivDIAW v`D skdIAW hn[ aunHW lokW nUM, ie`Qy ieh vI Xwd
r`Kxw cwhIdw hY ik Aijhy Kqry vwsqy Bwrq v`loN pwiksqwn iv`coN vI Avwz
Aw skdI hY[ pr kOrIfr koeI KuPIAw imlxgwh nhIN hovygI blik iek qwrW dy
jwl dw gilAwrw, ijs iv`coN is`K inirKSn krvw ky lWGy QwxI gurdvwry q`k
jwxgy Aqy gurdvwry dI hdUd iv`coN hI vwps ausy gilAwry iv`coN inirKSn
krvw ky bwhr Awauxgy ijnHW dy Awaux jwx Aqy smyN dw pUrw irkwrf r`iKAw
jwvygw[ AijhI Ku`lH dy ky lokW iv`c myl imlwp nUM vDwauNdy hoey
hlwq suKwvy bxwaux dy Xqn kIqy jwxy hn nW ik KuPIAw hrkqW krky sMbMD
ivgwVn qy qnwA pYdw krn leI lWGw mMigAw jw irhw hY[ Aijhy B+dy nukqy
auTwauxy jdoN ik BwrqI KuPIAw AjMsIAW lok sBw Aqy gujrwq dy AKSrDwm
au`qy hoey hmilAW dw Agyqw pqw nhIN lw s`kIAW qW BwrqI sur`iKAw nUM
lWGw krqwrpur nwl joVn dw koeI BY- ArQ nhIN inkldw[
(h) - jo Bwrq-
pwk srkwrW ny AMimRqsr lwhOr- nnkwnw sihb bs syvw leI mnjUrI id`qI hY
auh SlwGw Xog hY[ ies vwsqy suJwE ieh hY ik Bwrq- pwk srkwrW Apxw ie`k
Cotw d!qr, AMimRqsr iv`c KolHx Aqy jo ivzw id`qw jwxw hY auh iPlhwl
AMimRqsroN nhIN ho skdw qW Gto- Gt pwsport Aqy ivzw durKwsqW AMimRqsr
dy d!qr iv`c lY leIAW jwx Aqy ie`QoN iek`TIAW ivzw mnjUrI leI id`lI
pwiksqwn hweI kmISnr d!qr iv`c kwrvweI leI ByjIAW qy vwps AMimRqsr
mMgvw leIAW jwieAw krn qW ik pMjwb dy bMdy nUM lwhOr jwx vwsqy ivzy
leI id`lI nw jwxw pvy[
15)
(a) ijvyN ik hr pihry iv`c a`uqy audwhrnW dy ky disAw igAw hY
ik sMswr dy swry DrmW iv`coN isr! is`K Drm hI Aijhw hY ijs nUM Bwrq dI
AzwdI leI kIqI geI vMf dy sdkw Apxy mu`Fly gurDwmW qoN judw hoxw ipAw
hY[ ienHW pwiksqwn iv`c rih gey moFI gurDwmW dI Xwqrw krn dw is`KW nUM
auvyN Ku`lHw h`k nhIN hY ijvyN eIsweIAW nUM bQAyhwm, XuroSAm jW vwtIkn
dw; SIAw iPrky nUM krblw jwx qy boDIAW nUM gXw Bwrq iv`c Awaux dw hY[
Aijhw krn leI pwiksqwn srkwr is`KW nUM AwigAw nhIN idMdI qy Bwrq srkwr
aunHW leI zor pw ky pwiksqwn qoN mMg nhIN krdI, ijs kwrn is`K audws
hn[
(A) XwhUdIAW dIAW
Dwrimk mMgW nUM mMndy hoey pCmI eIsweI qwkqW ny cwr hzwr swl pihly qoN
aunHW dI KohI hoeI jnm- BMUmI 1948 iv`c iezrweIl dw nvW dyS qrwS ky dy
id`qw hY[
(e) dlweIlwmw nUM
ApxI iq`bq dI Koh cu`kI srkwr dI QWvyN pRovIjnl iq`bq srkwr Asw Apxy
dyS Bwrq dI DrqI DrmSwlw (ihmwcl) qoN clwaux dI AwigAw dy r`KI hY
ij`QoN aunHW nUM Apxy boD- ivSvwsW qy Drm pRcwr leI (potwlw numwA)
rwjDwnI km- rwj mMdr, km- rwj mihl iv`coN AMqr rwStrI sMcwr, AwvwjweI
qy pRcwr dI ivvsQw hY[ ie`k pwsy AsIN iezrweIl qy dlweIlwmw dI
pRovIjnl srkwr nUM mwnqw idMdy hW pr is`K jo Bwrq- BUMmI iv`coN jMmy,
pYdw hoey qy ies dy vsnIk hn ijnHW Bwrq dyS nUM Aqy id`lI dy AwKrI
muslmwn bwdSwh leI au`qr pCm qoN AwauNdy hmlwvrW qoN bcwieAw qy mihPUj
kIqw sI; A`j aunHW dy jzbwqW qy Dwrimk ivSvwsW dI pUrqI leI Bwrq- pwk
qy ihMdU- muslmwn swirAW qoN brwbrI dI kdr krn leI mMg krnI pY rhI hY
ik is`K gurDwmW au`qy is`KW dy jwx leI Ku`lH id`qI jwvy[ ies sMbMD
iv`c Xu .AYn . E dw AMqr- rwStrI mnu`KI AiDkwr kimSn vI rwjnIiqk
AiDkwrW dy Kyqr qoN auqwh au`T ky Drm- brwbrI iv`c vI Apxw rol Adw kry
qy pwiksqwn qy Bwrq dIAW srkwrW nUM is`KW dy Drm sQlW dy Ku`ly drSn
dIdwr leI, KolHx vwsqy khy[
Drm Apxw Prz
qW hI inBwA s`kxgy jy kr aunHW ivckwr iv`QW GtweIAW jwx[ mYN iesy
aumId nwl ieh Ku`lHw Kq dohW dySW dIAW srkwrW Aqy iqMnW DrmW dy s`jx
purSW A`gy pyS krdw hoieAw mukwauNdw hW ik DrmW nUM nyVy ilAwE[ dUijAW
dy ArmwnW dw Awdr kro qy jo jdoN cwhy, audoN hI, auh jQy iv`c, iek`lw
jw Apxy pirvwr nwl ApxIAW Abwdq- gwhW qy jw ky Abwdq kr sky-, BwvyN
auh QW Bwrq- pwiksqwn, jW m`ky- mdIny, jW krblw iv`c hI ikauN nw hovy[
ieMJ AsIN nyVy nyVy AwvWgy qy sOKy hovWgy[ swfy dohW dySW Aqy dunIAW
leI ieh nvW qy cMgw kdm hovygw[ AmIn
(So be it)
ieMJ hI hovy[
mYN . . . dohW
dySW qy dohW lokW dw SuBicMqk,
husnul
icrwZ
Missionories of Khudai Khidmatgar.
14-c, Race Course Road Amritsar.
0183-2224641. Mob. 98-151-88810.
|